Kambiyo senetleri, ispat kolaylığı sağladıkları için tercih edilir; aynı sebeple hata payı da düşüktür. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde ilerleyen çek-senet uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen unsurlar, senedin şekil unsurları ile taraflar arasındaki delil sözleşmesinin ispat üzerindeki etkisidir. Bu rehber, ticari ilişkide ispat riskini önceden düşürmeye odaklanır.
Şekil Unsurlarını Denetlemek
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi için kanunda öngörülen unsurları taşıması gerekir. Senet metnindeki kelime, düzenleme tarihi, keşide yeri, bedel ve imza gibi unsurlardan birindeki eksiklik, belgenin niteliğini ve dolayısıyla takip yolunu değiştirir. Kambiyo senedi vasfını yitiren belge, adi bir yazılı delil hâline gelebilir; bu, alacaklının izleyeceği yolu baştan değiştirir.
Delil Sözleşmesinin İspat Üzerindeki Etkisi
Taraflar, aralarındaki ilişkide belirli hususların yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde bu araç sıklıkla göz ardı edilir; oysa cari hesap ve teminat senedi ilişkilerinde ispat yükünü öngörülebilir kılar. Delil sözleşmesi kurulurken kapsamın açık yazılması, hangi kayıtların esas alınacağının belirlenmesi ve tarafların bu kayıtlara erişim biçiminin gösterilmesi gerekir.
Teminat Senedi İddiasının Kayda Geçirilmesi
- Senedin hangi sözleşmenin teminatı olduğunu gösteren yazılı kayıt
- Ana ilişkideki ödemelerin banka kanalından izlenebilirliği
- Senet iade koşullarının sözleşmede tanımlanması
- Cirantalar ve senedin el değiştirme zincirine ilişkin belgeler
- Kısmi ödemelerin senet üzerine veya ayrı bir belgeye işlenmesi
Takip ve İtiraz Aşamasında Zaman Baskısı
Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz için tanınan süre, genel haciz yolundaki süreden kısadır ve imzaya itirazın ayrı bir usulü vardır. Bu nedenle ödeme emri ulaştığında ilk yapılacak iş, hangi takip yolunun seçildiğini ve itiraz merciini belirlemektir. Süre kaçırıldığında, esasa ilişkin haklı savunmalar dahi ancak daha zor bir yoldan ileri sürülebilir.
Anlaşma ile Dava Arasındaki Karar
Ticari nitelikte olup konusu bir miktar paranın ödenmesi olan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk aşamasının işletilmesi gerekir. Bu aşama, senedin iadesi ve ödeme takviminin aynı belgede güvenceye alınabildiği bir imkândır. Anlaşma metninde senedin fiilen iade edileceği tarih ve iade edilmezse doğacak sonuç yazılmalıdır; aksi hâlde ödeme yapıldığı hâlde senet dolaşımda kalabilir.
Kapanış
Çek ve senet dosyalarında güçlü taraf, belgeyi düzenleyen değil ilişkinin tamamını kayıtla açıklayabilen taraftır. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; senedin türü, takip yolu ve ticari ilişkinin yapısı değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, itiraz süresi içinde hukuki destek alınması önerilir.