Ticari uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman haklı olduklarını bilir ama bunu hangi belgeyle ispatlayacaklarını sözleşme imzalanırken düşünmezler. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu maddi hukuku belirlerken, ispatın nasıl yapılacağını büyük ölçüde HMK ve tarafların yaptığı delil sözleşmesi tayin eder. Bu rehber, sözleşme aşamasında kurulacak ispat düzenini ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar, belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir; bir tarafı ispat imkanından tümüyle yoksun bırakan ya da ölçüsüz biçimde zorlaştıran düzenlemeler geçersiz sayılabilir. Bu yüzden münhasır delil kaydı yazılırken, karşı tarafın da erişebileceği kaynaklar seçilmelidir.
Sözleşmeye Yazılması Gereken İspat Kalemleri
- Bildirimlerin hangi kanaldan yapılacağı ve ne zaman ulaşmış sayılacağı.
- Teslim, montaj ve kabul aşamalarının hangi belgeyle kanıtlanacağı.
- Elektronik yazışmaların ve sistem kayıtlarının delil değeri.
- Cari hesap mutabakatlarının dönemi ve itiraz süresi.
- Ayıp bildirimi ve muayene yükümlülüğünün usulü.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Etkisi
Usulüne uygun tutulan ve birbirini doğrulayan ticari defterler, sahibi lehine delil oluşturabildiği gibi aleyhine de kullanılabilir. Bu nedenle defter kayıtları ile sözleşme ekleri ve fatura akışının uyumlu olması gerekir. Faturaya süresinde itiraz edilmemesi ise ayrı bir tartışma doğurur; itiraz yazılarının tarihli ve ispatlanabilir bir kanaldan gönderilmesi önemlidir.
Uyuşmazlık Doğduğunda İlk Kırk Sekiz Saat
Ticari ilişki bozulduğunda yapılacak ilk iş, yazışma arşivinin dondurulması ve ilgili çalışanların erişim kayıtlarının korunmasıdır. Şirket içi e-postaların rutin temizlik politikası nedeniyle silinmesi, sonradan telafi edilemez. Aynı şekilde, karşı tarafa gönderilecek ilk yazının içeriği, ileride ileri sürülecek hukuki nitelendirmeyle çelişmemelidir.
Arabuluculuk ve Dava Arasında Tercih
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır; bu aşama bir formalite değil, karşı tarafın savunma çizgisini görmek için değerli bir fırsattır. Ticari ilişkinin devam etmesi isteniyorsa ve alacağın miktarı belgeyle sabit ise anlaşma genellikle daha verimlidir. Buna karşılık ispat gücünüz belgeye değil tanığa dayanıyorsa, anlaşma zemininde yapılacak indirim gerçekçi biçimde hesaplanmalıdır. Anlaşma tutanağının icra edilebilirlik şerhi ile güçlendirilmesi de baştan planlanmalıdır.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin türü, tarafların tacir sıfatı ve uyuşmazlığın konusu ispat rejimini değiştirebilir. Sözleşme imzalanmadan önce ispat maddelerinin gözden geçirilmesi, sonraki maliyetin büyük kısmını önler.