Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda ilk çatışma genellikle esasa değil, uyuşmazlığın nerede görüleceğine ilişkindir. Esas sözleşmeye ya da ortaklar sözleşmesine konulmuş bir tahkim şartı varsa mahkemeye gidilmesi itirazla karşılaşır; buna karşılık her şirket işi tahkime elverişli değildir. Bu rehber, tahkim ile mahkeme arasındaki sınırı şirketler hukuku özelinde çizer.
Tahkim Şartını Geçerlilik Testinden Geçirmek
Tahkim şartının bağlayıcı olması için yazılı olması, kapsamının belirli olması ve tarafların iradesini açıkça yansıtması gerekir. Esas sözleşmeye konulan bir tahkim kaydının şirkete sonradan katılan ortakları ne ölçüde bağladığı, kaydın kapsamı ve kuruluş tarihindeki iradeye göre değerlendirilir. Dosya açılmadan önce şu noktalar netleştirilmelidir: hangi uyuşmazlık türleri kapsama alınmış, hakem sayısı ve atama usulü belirlenmiş mi, uygulanacak usul kuralları gösterilmiş mi.
Tahkime Elverişli Olmayan Talepler
Şirketler hukukunda bazı talepler niteliği gereği mahkeme kararı gerektirir. Sicile tescil sonucu doğuran, üçüncü kişilerin hukuki durumunu etkileyen ya da kamu düzenine ilişkin sonuçlar yaratan istemler bu gruptadır. Aşağıdaki ayrım pratikte işe yarar:
- Ortaklar arası tazminat ve sözleşmesel yükümlülük talepleri genellikle tahkime uygun görülür
- Genel kurul kararının iptali gibi kurumsal sonuç doğuran istemler mahkeme alanına yakındır
- Şirketin feshi ve tasfiye memuru atanması gibi talepler yargısal karar gerektirir
- Geçici hukuki korumada mahkemeye başvurma imkânı tahkim şartına rağmen korunur
Mahkeme Yolunda Görev ve Yer
Ticari nitelikteki uyuşmazlıklar TTK kapsamında asliye ticaret mahkemesinin görevine girer. Şirkete karşı açılan davalarda kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; bazı özel talepler için kanunda ayrık yetki kuralları öngörülmüştür. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez, bu yönüyle yetki kurallarından ayrılır.
Süreye Bağlı Talepleri Kaçırmamak
Genel kurul kararının iptali gibi istemler kısa hak düşürücü sürelere bağlıdır. Tahkim tartışması sürerken bu süreler işlemeye devam eder. Bu nedenle önce takvim kurulmalı, süreye bağlı talepler için gerekiyorsa mahkemeye başvurulmalı, tahkim yolu paralel olarak işletilmelidir. Toplantı tutanağı, hazır bulunanlar listesi ve olumsuz oy ile muhalefet şerhinin kayda geçirilmesi bu davalarda belirleyicidir.
Uzlaşma ile Yargılama Arasındaki Şirket Ekonomisi
Ortaklık uyuşmazlıklarında uzun yargılama, şirketin ticari itibarını ve finansal ilişkilerini de etkiler. Hisse devri, pay alım taahhüdü veya yönetimde temsil dengesi üzerinden kurulan bir anlaşma, tarafların kaybını sınırlayabilir. Buna karşılık yönetimin hesap verebilirliği tartışmalıysa ve belge erişimi engelleniyorsa yargı kararı almak uzun vadede daha koruyucu olabilir. Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğu hâller de bu değerlendirmeye dâhil edilmelidir.
Bu metin genel çerçeve sunmak için yazılmıştır. Şirketinizin esas sözleşmesi ve pay yapısı sonucu değiştirebileceğinden, tahkim ya da mahkeme tercihini belgeleri inceleyen bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz yerinde olur.