Ortaklar arasındaki anlaşmazlık çoğu zaman genel kurul salonunda değil, dava dilekçesinin hangi mahkemeye sunulacağı sorusuyla başlar. TTK ve TBK çerçevesinde yürüyen şirket içi uyuşmazlıklarda görev, yetki ve varsa tahkim kaydı birlikte okunmadığında, aylar süren bir yargılama usulden sonuçsuz kalabilir.
Görev kuralı: mutlak ticari dava kavramı
Şirketler hukukundan doğan uyuşmazlıklar, taraflarının tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkma ve çıkarma, haklı sebeple fesih, sorumluluk davaları bu kapsamdadır. Görevli mahkemenin yanlış seçilmesi, ilk derece aşamasında geri dönülmesi zaman alan bir kayıptır.
Yetki: şirket merkezinin belirleyiciliği
Şirkete karşı açılan davalarda kural olarak merkezin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Merkez adresi ticaret sicilinde görünenden farklı bir yerde fiilen yönetiliyorsa tartışma çıkabilir; bu nedenle sicil kayıtları, yönetim kurulu toplantı yerleri ve tebligat adresleri dosyaya birlikte konulmalıdır. Ortaklar arasındaki kişisel taleplerde ise genel yetki kuralları devreye girebilir.
Tahkim ve arabuluculuk kayıtlarının etkisi
- Esas sözleşmede ya da pay sahipleri sözleşmesinde tahkim şartı varsa, kapsamı ve hangi uyuşmazlıkları içerdiği önce belirlenir.
- Bazı şirketler hukuku talepleri niteliği gereği tahkime elverişli görülmeyebilir; kaydın varlığı tek başına yeterli değildir.
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; iptal ve fesih gibi taleplerde bu şart aranmaz.
- Farklı taleplerin tek dilekçede birleştirilmesi, dava şartı denetimini karmaşıklaştırabilir.
Uzlaşma mı, yargılama mı
Şirket içi uyuşmazlıklarda dava, çoğu zaman ilişkiyi onarılamaz biçimde bitirir. Pay devri, kâr dağıtımı takvimi veya yönetimde temsil gibi başlıklarda müzakere yolu açık tutulabiliyorsa, anlaşma metni yalnızca mevcut talebi değil gelecekteki karar mekanizmasını da düzenlemelidir. Buna karşılık azınlık haklarının sistematik biçimde engellendiği hâllerde müzakere süresi uzadıkça delil değeri taşıyan kayıtlara erişim zorlaşır; bu risk baştan hesaplanmalıdır.
Delil hazırlığında öncelikler
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri ile toplantı çağrı belgeleri temin edilir.
- Pay defteri kayıtları ve devir işlemleri kronolojik olarak çıkarılır.
- Şirketle ilişkili taraf işlemleri, ödeme akışlarıyla birlikte tabloya dökülür.
- Özel denetim ve bilgi alma taleplerinin usulüne uygun yapıldığı belgelenir.
Bu değerlendirme genel bilgi paylaşımıdır; şirketin esas sözleşmesindeki özel kayıtlar farklı bir yol izlenmesini gerektirebileceğinden, dava öncesinde belgelerin bütünlüklü incelenmesi önerilir.