Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çoğu kez sözleşmenin içeriğinden önce, sözleşmeyi kimin hangi yetkiyle imzaladığı ve uyuşmazlığın nereye taşınacağı noktasında düğümlenir. TTK ve TBK ekseninde bakıldığında yetki tartışması hem temsil yetkisi hem de yetkili mahkeme boyutuyla karşımıza çıkar. Bu iki boyut farklı delillerle kanıtlanır ve farklı süre baskıları taşır.
Temsil Yetkisi Hangi Belgeyle Gösterilir
Şirket adına yapılan işlemde yetkinin varlığı, ticaret sicilindeki tescil ve ilan kayıtlarıyla, imza sirküleriyle ve yetkilendirmeye dayanak organ kararıyla ortaya konur. Sicilde görünen durum ile fiilen işlemi yapan kişi arasındaki fark, sonradan sözleşmenin bağlayıcılığı tartışmasına dönüşür. Bu nedenle sözleşme aşamasında alınan sirküler ve karar örneği, sonraki davanın en güçlü belgesidir.
Ticari Defter ve Yazışmanın İspat Gücü
Tacirler arasındaki uyuşmazlıkta defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı, sahibinin lehine mi aleyhine mi delil olacağını belirler. Bunun yanında sipariş formu, teyit yazısı, e-posta trafiği ve cari hesap mutabakatı zinciri, sözleşmenin kurulduğu anı ve şartlarını gösterir.
- Teklif, sipariş ve teyit belgeleri tarih sırasına dizilir
- Cari hesap ekstreleri ve mutabakat yazıları eşleştirilir
- İfa, teslim ve kabul kayıtları ayrı bir klasörde toplanır
- İtiraz edilmemiş faturalar ayrıca işaretlenir
Sözleşmedeki Yetki Kaydının Etkisi
Sözleşmeye konulan yetkili mahkeme veya tahkim kaydı, tarafların sıfatına göre geçerli olabilir ya da dikkate alınmayabilir. Kaydın metinde nasıl yazıldığı, hangi uyuşmazlıkları kapsadığı ve karşı tarafın bunu kabul ettiğini gösteren imza düzeni, yetki itirazının kaderini belirler. Yetki itirazının ise ilk aşamada ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir; bu an kaçırıldığında itiraz imkânı kapanır.
Süreye Bağlı Bildirimlerdeki Kayıp
Ticari işlerde ayıp bildirimi, temerrüde düşürme, dönme veya fesih beyanı gibi adımlar belirli sürelere ve şekle bağlıdır. Bu bildirimlerin noter kanalıyla ve doğru muhataba yapılması, sonraki aşamada hem alacağın varlığını hem de zamanında hareket edildiğini kanıtlar. Geciken bildirim, esas hakkı ayakta olsa bile talebi zayıflatır.
Uyuşmazlık Öncesi Kontrol
Dava öncesinde şu üç soru yazılı olarak yanıtlanmalıdır: karşı tarafın imza yetkilisi kimdir, alacak hangi belgeyle sabittir, hangi tarihte hangi bildirim yapılmıştır. Bu tablo, arabuluculuk görüşmesinde de dava dilekçesinde de aynı iskeleti kullanır.
Ticari dosyalarda küçük bir tarih farkı sonucu değiştirebildiğinden, sözleşme metniniz ve yazışma zinciriniz üzerinden yapılacak bireysel değerlendirmeyi ihmal etmemenizi öneririz.