Ticari uyuşmazlıklarda kaybedilen dosyaların önemli bir bölümü sözleşmenin esasındaki bir zayıflıktan değil, itirazın yanlış anda ya da yanlış biçimde ileri sürülmesinden doğar. Yetki kaydı taşıyan sözleşmelerde bu risk daha keskindir: yetkiye ilişkin itiraz dosyanın ilk aşamasında ileri sürülmezse, sonradan ileri sürme imkânı ortadan kalkar ve taraf, kendi seçmediği bir yer mahkemesinde yargılanmayı kabul etmiş sayılır.
Önce Kaydın Geçerliliğini Sınayın
TTK anlamında tacir sayılan taraflar arasındaki sözleşmelerde yetki kaydı kural olarak geçerlidir. Geçerlilik ise kaydın yazılı olmasına ve hangi hukuki ilişkiden doğan uyuşmazlıkları kapsadığının belirli veya belirlenebilir olmasına bağlıdır. Her türlü ihtilafı kapsar izlenimi veren genel geçer cümleler tartışmaya açıktır. Tarafların yalnızca biri tacirse ya da ilişki tüketici işlemi niteliğindeyse, kaydın bağlayıcılığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yetki ile Görevi Karıştırmayın
Yetki, davanın hangi yer mahkemesinde görüleceğini; görev ise hangi tür mahkemenin bakacağını ifade eder. TTK ve TBK kapsamındaki ticari işlerde görev kamu düzenine ilişkindir ve sözleşmeyle değiştirilemez. Yetki itirazı hazırlanırken bu ayrım gözden kaçarsa, görev yönünden verilecek bir karar bütün zaman planını bozar ve dosya baştan kurulmak zorunda kalır.
Süre Kaybının Doğduğu An
Yetki itirazı, cevap dilekçesi için öngörülen süre içinde ve ilk itiraz niteliğiyle ileri sürülür. Bu sürenin kaçırılması esasa ilişkin savunmayı tümüyle bitirmez; ancak yer bakımından seçim hakkını tüketir. Pratikte kayıp şu üç noktada yaşanır: tebligatın şirket adresi dışındaki bir birime ulaşıp geç fark edilmesi, cevap süresi için ek süre talebinin itirazı da kapsadığının varsayılması ve itirazın yalnızca genel bir cümleyle yapılıp yetkili mahkemenin gösterilmemesi.
Sözleşme Aşamasında Alınacak Önlemler
- Yetki kaydını, uyuşmazlığın kaynaklandığı ilişkiyi açıkça tanımlayarak yazın.
- Tebligat adresini sözleşmede belirleyin ve değişiklik bildirimini yazılı şarta bağlayın.
- Tahkim ve yetki kaydının aynı metinde çelişkili biçimde yer almamasına dikkat edin.
- Sözleşmenin imza yetkisini gösteren sicil belgelerini dosyada güncel tutun.
- İhtarnamelerde, seçilen yer mahkemesine atıf yapan ifadeleri tutarlı kullanın.
Dava Açılınca İlk Hafta Planı
Tebliğ tarihi bir takvime işlenmeli, cevap süresinin son günü ile itirazın hazırlanacağı ara tarih ayrı ayrı belirlenmelidir. İtiraz dilekçesinde yalnızca yetkisizlik iddiası değil, hangi mahkemenin yetkili olduğu da somut olarak gösterilmelidir; aksi hâlde itiraz incelenmeden reddedilebilir. Aynı hafta içinde sözleşmenin imzalı asıl nüshası, ticari defter kayıtları ve yazışma zinciri de derlenmelidir.
Bu metin genel nitelikte bilgi sunar. Sözleşmenin özel hükümleri ve tebligatın gerçekleştiği tarih sonucu doğrudan etkilediğinden, dosyanızın kendi koşulları için bir hukukçuyla birlikte değerlendirme yapılması yerinde olur.