5549 sayılı Kanun yükümlüleri (banka, ödeme kuruluşu, sigorta, kripto borsası, gayrimenkul aracı vb.) STR (Suspicious Transaction Report) bildirimini 10 iş günü içinde MASAK Başkanlığı'na sunmakla yükümlüdür. Bildirim eksikliği, yönetici ve uyum görevlisi için şahsi cezai sorumluluk doğurur.
Yükümlü kim?
5549 SK m.2 yükümlüleri:
- Bankalar, ödeme/elektronik para kuruluşları, sigorta şirketleri.
- Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (KVHS).
- Sermaye piyasası aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri.
- Gayrimenkul danışmanlık şirketleri (limit üstü işlemler).
- Gümrük müşavirleri, noter, avukat (sınırlı kapsamda), bağımsız denetçi.
- Posta ve hızlı kargo şirketleri.
KYC, izleme ve eğitim zinciri
STR tek başına bir form değildir; önünde:
- Müşteri tanıma (KYC): T.C. kimlik veya pasaport, vergi numarası, ortaklık yapısı; tüzel kişide gerçek faydalanıcı (UBO) tespiti.
- İşlem izleme: Risk skoru, sınır üstü transfer, jeolokasyon riskli ülkeleri.
- Eğitim: Yıllık 4 saat zorunlu uyum eğitimi (yönetici, müşteri ilişkili tüm personel).
- Uyum görevlisi: Yetkilendirme, MASAK'a bildirim, raporlama özerkliği.
Eksiklik halinde MASAK denetiminde yükümlü+yönetici şahsen sorumlu tutulur.
Uyum görevlisi yöneticiyi bağlar mı?
Hayır; uyum görevlisi raporu yöneticiye sunmakla yükümlü; ancak yönetici raporu engellerse şahsi sorumluluk doğar. Mahkemede yönetici, uyum görevlisinin uyarılarına rağmen STR'yi engellediğini gösteren e-posta zinciriyle suçlanabilir.
İdari para cezası tutarı?
5549 SK m.13: Yükümlü tüzel kişi için 30 bin TL'den 4 milyon TL'ye, yönetici/çalışan için 5 bin TL'den 50 bin TL'ye değişir (yıllık güncelleme). Ceza, ihlal türü ve riske göre kademeli.
TCK m.282 aklama davası ile bağı?
STR vermemek, aklama suçunda iştirak kanıtı olarak değerlendirilebilir. Yönetici "bilmiyordum" savunmasını ispat için iç süreç dökümleri (eğitim kaydı, yıllık denetim raporu, KKB çıktıları) sunmalıdır.
Yöneticiyi koruyan savunma seti
- Yıllık MASAK eğitim kayıtları (katılımcı listesi, sınav skoru).
- Uyum görevlisi atama yazısı + bağımsızlık taahhüdü.
- Yıllık iç denetim raporu (Big4 / TÜRMOB üyesi denetçi).
- STR akışı: Tetik → uyum incelemesi → yönetici bilgilendirme → bildirim e-postası.
- Şüpheli kalıp eşik tablosu (yıllık güncelleme).
İlgili mevzuat
- 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m.19 — Şüpheli işlemde 7 günlük geçici tedbir.
- 5549 SK m.13 — İdari para cezaları (yükümlü, yönetici, çalışan).
- Türk Ceza Kanunu m.282 — Suç gelirlerinin aklanması (3-7 yıl + adli para).
- CMK m.128 — Eşya ve hak el koyma; sulh ceza onayı.
- 5549 SK Uygulama Yönetmeliği — Şüpheli işlem bildirimi (STR), düzenli faaliyet bildirimi.