TCK m.247, "görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi"ni zimmetten cezalandırır.
Cezalar
- m.247/1 (kalıcı zimmet): 5-12 yıl hapis.
- m.247/2 (kullanma zimmeti): Geri verilmek üzere kullanılması: ceza yarı oranında indirilir.
- m.248 (etkin pişmanlık): Soruşturma başlamadan önce zarar tamamen ödenirse: cezanın 2/3'ü kadar indirim.
- m.249 (zimmetin nitelikli hâli): Belirli özel haller için ek artırım.
Suçun Unsurları
- Fail: Kamu görevlisi.
- Konu: Görevi nedeniyle zilyetliği devredilmiş veya koruma yükümlülüğü altındaki mal.
- Eylem: Malı kendi zimmetine veya bir başkasının zimmetine geçirme.
- Kast: Failin malı malik gibi tasarruf etme niyeti.
"Kullanma Zimmeti" — Geri Vermek Üzere
Kamu görevlisi malı geçici olarak kullanır ve sonra geri vermeyi planlarsa m.247/2 kullanma zimmeti; ceza yarı oranında indirilir. Ancak:
- "Geri verme" niyeti somut delillerle gösterilmeli (yazışma, tanık).
- Süre uzun veya geri vermeme tutum sürekli ise kalıcı zimmete geçer.
- Kontrol/denetim öncesi geri verme, niyeti destekleyen bir kanıt.
Etkin Pişmanlık (TCK m.248)
- Soruşturma başlamadan önce: zarar tamamen ödenirse cezada 2/3 indirim.
- Soruşturma başlamış ama kovuşturmaya geçilmemişse: 1/2 indirim.
- Kovuşturma başladıktan sonra: 1/3 indirim.
- Zararın tam olarak ödenmesi şart.
Yargıtay 5. CD ve CGK — Yerleşik Yaklaşım
5. CD ve CGK, zimmet suçunda "malik gibi tasarruf" niyetinin somut delillerle ortaya konmasını, salt eksik mali kayıt veya hatadan kaynaklanan açıkların zimmet sayılamayacağını, kasten malı kendine veya başkasına intikal ettirme niyetinin aranması gerektiğini benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
"Sanal Zimmet" — Banka/Kasa Açıkları
Banka/kasa açıkları zimmet sayılır mı?
- Açığın kasıtla mı, hata ile mi olduğu kritik.
- Kayıt sistemindeki manipülasyon kasıt göstergesidir.
- Açığı tamamlama girişimi etkin pişmanlık olarak değerlendirilebilir.
- Sürekli ve büyüyen açıklar zimmeti güçlendirir.
Müsadere ve Tazminat
- Zimmete geçirilen mal müsadereye tabidir.
- Kamu kurumu, mali zararını tazminat davası ile talep edebilir.
- Memur tarafından maaştan kesintilik uygulaması.
- Kefaletli görevliler için kefil sorumluluğu.
4483 Ön İzin
Zimmet suçu kural olarak 4483 sayılı Kanun kapsamı dışında olup doğrudan savcılık tarafından soruşturulur. Bu nedenle ön izin süreci yoktur.
Pratik Hususlar
- Mali müşavir raporu, denetim raporları.
- Zilyetlik devri kayıtlarının kontrolü.
- Etkin pişmanlık olanağı (zaman kritik).
- İdari süreç ile koordinasyon (görevden alma, kefalet).
Zimmet dosyaları mali ve cezai çift boyutludur. Mali ve ceza hukuku avukatı birlikte çalışmalıdır.