Enerji iletim hattı projelerinde kamulaştırma çoğu zaman taşınmazın tamamını değil, hattın geçtiği güzergâhı ve direk yerlerini kapsar. 10416 sayılı Karar da 154 kV’lık bir iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Malikin en çok yanıldığı nokta, “taşınmazım elimden gitmiyor” düşüncesiyle süreci takip etmemesidir.
İki Farklı Kamulaştırma Tipi Bir Arada
- Mülkiyet kamulaştırması: genellikle direk yerleri için, sınırlı alanda mülkiyetin idareye geçmesi.
- İrtifak kamulaştırması: hat güzergâhında, mülkiyet malikte kalmakla birlikte kullanımın kalıcı olarak kısıtlanması.
İrtifak kurulan bantta yapılaşma yasağı, ağaç boyu sınırı ve bazı tarımsal faaliyet kısıtları doğar. Bu kısıtlar, taşınmazın piyasa değerini kalıcı biçimde etkiler.
Bedel Hesabında Gözden Kaçan Kalemler
- İrtifak bandının taşınmazın kalan kısmını bölmesi nedeniyle oluşan kullanım güçlüğü.
- İmar durumu bulunan taşınmazlarda yapı yasağı sebebiyle emsal alana göre doğan değer düşüklüğü.
- Güzergâhtaki ağaçların yaş, tür ve verim durumuna göre ayrı ayrı değerlendirilmesi.
- Direk yeri nedeniyle tarımsal işletme bütünlüğünün bozulması.
Bu kalemler keşif tutanağına ve bilirkişi raporuna geçirilmezse, sonradan ileri sürülmesi güçleşir.
Acele El Koyma Usulü
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca yürütülen süreçte mahkemece belirlenen bedel bloke edilerek el koyma gerçekleşir; bedelin kesin tespiti ise ayrı yargılamada yapılır. Malik açısından bu, iki dosyanın da eşzamanlı takibini gerektirir. Keşfe katılmamak, en sık karşılaşılan ve telafisi zor hatadır.
Hat Kurulduktan Sonra Doğan Talepler
Fiilen el atılan alanın karar kapsamındaki alandan geniş olması, güzergâh dışında zarar verilmesi veya inşaat sırasında ürüne zarar gelmesi hâlinde ayrı talep hakları doğar. Bu tür iddialarda inşaat öncesi ve sonrası fotoğraflar ile tarih içeren uydu/harita görüntüleri belirleyici olur.
Malik İçin Kısa Kontrol Listesi
- Tebligattaki parsel ve alan bilgisini tapu kaydıyla karşılaştırın.
- Keşif gününü takvime alın ve tutanağa itirazlarınızı yazdırın.
- Rapora karşı itiraz süresini kaçırmayın.
- Bloke bedeli çekmenin bedele itiraz hakkına etkisini önceden değerlendirin.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. İrtifak kamulaştırmalarında değer kaybının hesaplanması teknik incelemeye dayandığından, tebligatın ardından dosyanın uzman değerlendirmesiyle ele alınması önerilir.