Genel sağlık sigortası bakımından en çok soru doğuran grup, herhangi bir sigortalılık statüsüne bağlı olmadığı için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60. maddesi birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında resen tescil edilen kişilerdir. Bu kişiler adına primin ne oranda tahakkuk edeceğini belirleyen düzenlemeler, doğrudan aylık borç yüküne dönüşür. Uygulamada asıl sorun ise çoğu zaman prim oranı değil, tescilin farkında olunmamasıdır.
Tescil Nasıl Doğar, Kişi Ne Zaman Öğrenir?
Sigortalılığı sona eren veya hiç sigortalı olmamış bir kişi, bakmakla yükümlü olunan sayılmıyorsa ilgili bent kapsamında kendiliğinden genel sağlık sigortalısı hâline gelir. Bildirim yapılmamış olsa dahi prim tahakkuku işler. Kişi durumu genellikle sağlık kuruluşuna başvurduğunda ya da yıllar sonra biriken borç nedeniyle öğrenir. Bu gecikme, hem ana para hem de gecikme zammı bakımından ciddi bir yük doğurur.
Gelir Testinin Belirleyici Rolü
Hane içindeki kişi başına düşen gelirin tespiti, prim ödeme yükümlülüğünün kapsamını değiştirir. Belirlenen eşiğin altında kalındığında primin devlet tarafından karşılanması söz konusu olabilir. Gelir testi başvurusu ilgili sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına yapılır. Testin hiç yaptırılmaması, kişinin en yüksek gelir grubunda kabul edilmesi sonucunu doğurabileceğinden ihmal edilmemesi gereken bir adımdır.
Hane ve Gelir Bilgisi Yanlışsa Ne Yapılır?
- Hane nüfusunun fiili durumu adres kayıt sistemi ile uyumlu hâle getirilmeli
- Ayrı yaşama, boşanma veya vefat gibi değişiklikler belgelenmeli
- Gelir getirici faaliyetin sona erdiği tarih resmî kayıtla gösterilmeli
- Vakıf kararına karşı öngörülen itiraz yolu süresinde işletilmeli
Borcun Takibi ve Sağlık Hizmetine Erişim
Ödenmeyen genel sağlık sigortası primleri 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip edilir. Prim borcu bulunması sağlık hizmetinden yararlanmayı bazı hâllerde etkilerken, acil hâller ve kanunun ayrık tuttuğu durumlar bakımından farklı bir rejim uygulanır. Borç yapılandırma imkânları ilan edildiğinde başvuru süresinin kaçırılmaması, geçmiş dönem yükünü belirgin ölçüde azaltabilir.
Uyuşmazlığın Görüleceği Yer
- Önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı başvuru yapılır ve kayıt tarihi saklanır.
- Kurum kararına karşı öngörülmüşse ilgili komisyona itiraz edilir.
- Sonuç alınamazsa uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür.
- Tescilin başlangıç tarihi ve statü belirlemesi ayrı ayrı tartışma konusu yapılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Prim oranları ve gelir eşikleri dönemsel olarak yeniden belirlendiğinden, somut dosyada güncel düzenleme ile kişisel tescil kaydınız birlikte incelenmeli; borç birikmeden hukuki ve idari başvuruların yapılması önemlidir.