Yol projeleri, taşınmazları çoğu zaman bütünüyle değil, güzergâh boyunca şerit hâlinde etkiler. Karayolları projelerinde alınan acele kamulaştırma kararlarının maliki en çok zorlayan yönü de budur: taşınmazın bir bölümü kamulaştırılırken geriye kalan kısım eski işlevini yerine getiremez hâle gelebilir. Bu rehber, kısmi kamulaştırmaya özgü sorunlara ve artık alanın hukuki durumuna odaklanır.
Kısmi Kamulaştırmada Değerlendirilmesi Gereken İki Kalem
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uygulamasında, kamulaştırılan kısmın bedeli ile geriye kalan kısımda meydana gelen değer düşüklüğü ayrı ayrı ele alınır. Yol geçişi nedeniyle parselin ikiye bölünmesi, tarımsal kullanımın imkânsızlaşması, yola cephesinin kaybolması veya kalan alanın imar mevzuatı bakımından bağımsız yapılaşmaya elverişsiz hâle gelmesi, bu ikinci kalemin gerekçelerini oluşturur.
Kalan Kısım Kullanılamaz Hâle Geldiyse
Geriye kalan bölümün ekonomik olarak kullanılmasının mümkün olmadığı hâllerde, malikin bu kısmın da kamulaştırılmasını talep etme imkânı gündeme gelir. Bu talebin kabulü teknik tespite bağlıdır; bu nedenle kalan alanın yüzölçümü, geometrisi, ulaşım imkânı ve imar durumu keşif aşamasında belgelenmelidir. Talep ileri sürülmezse mahkeme bu konuyu kendiliğinden inceleme yoluna gitmez.
Yol Projelerine Özgü Delil Başlıkları
- Kamulaştırma öncesi parsele giriş ve çıkış güzergâhını gösteren kroki
- Proje kesitine göre taşınmazın hangi kilometrede etkilendiğine dair bilgi
- Kalan alanda tarımsal makine ile çalışmanın mümkün olup olmadığına ilişkin tespit
- Yapı, avlu, bahçe duvarı ve altyapı bağlantılarının etkilenme durumu
- İrtifak hakkı kurulmuşsa kullanım kısıtının kapsamı
Kamulaştırmasız El Atma İhtimali
Uygulamada, projenin fiilen taşınmazın kamulaştırılmayan bir bölümünü de kapsadığı durumlarla karşılaşılabilir. İdarenin bedel ödemeden ve usul tamamlanmadan taşınmaza fiilen el atması hâlinde, malikin talep hakları farklı bir hukuki temele dayanır. Bu iki durumu birbirine karıştırmamak için önce şu tespit yapılmalıdır: fiilen kullanılan alan, kamulaştırma kararı ekindeki listede yer alıyor mu?
Sürecin Takvimi
- Tebliğ tarihini not edin; kamulaştırma işlemine karşı idari yargı yolu için süre bu tarihte başlar.
- Keşif gününde taşınmazda bulunun ve beyanlarınızı tutanağa geçirtin.
- Değer düşüklüğü ve artık alan taleplerinizi bedel dosyasında açıkça ileri sürün.
- Bilirkişi raporuna itirazlarınızı verilen süre içinde gerekçeli olarak sunun.
- Bloke edilen bedeli çekmenin dosyadaki taleplerinize etkisini önceden değerlendirin.
Buradaki bilgiler yol gösterici olup somut dosyanın yerini tutmaz. Güzergâh projelerinde arazi kısa sürede fiilen değiştiğinden, tespit ve itirazların zamanında yapılması sonucu doğrudan etkiler; kararın tebliğinden sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırılması önerilir.