Bir milletlerarası anlaşmanın imzalanmış olması, o anlaşmanın uygulanabilir olduğu anlamına gelmez. Anlaşmanın iç hukukta hüküm doğurabilmesi için usulüne uygun biçimde yürürlüğe girmesi ve yürürlük tarihinin belirli olması gerekir. 2741 sayılı Karar, bazı anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine ilişkindir. Görünüşte teknik olan bu işlem, somut dosyalarda çoğu zaman sonucu belirleyen unsurdur.
Yürürlük Tarihi Neden Bu Kadar Önemli?
Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi durumunda anlaşma hükümleri esas alınır. Ancak bu güçlü etki, yalnızca anlaşmanın yürürlükte olduğu dönem bakımından geçerlidir. Olay tarihi yürürlükten önceyse, anlaşmaya dayanılamaz.
Yürürlük Tarihinin Belirleyici Olduğu Tipik Durumlar
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında, hangi vergilendirme dönemine uygulanacağı
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında, yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesi
- Adli yardımlaşma anlaşmalarında, tebligat ve istinabe taleplerinin geçerliliği
- Karşılıklı yatırımların korunmasına ilişkin anlaşmalarda, uyuşmazlık çözüm yoluna başvurulabilirlik
Doğru Metne Ulaşmanın Yöntemi
- Anlaşmanın uygun bulunmasına dair kanunu ve yayım tarihini tespit edin.
- Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kararı ve Resmî Gazete yayımını ayrıca bulun.
- Yürürlük tarihinin tespitine ilişkin kararı kontrol edin; bu tarih onay tarihinden farklı olabilir.
- Anlaşmanın kendi metnindeki yürürlük ve uygulama maddesini okuyun; birçok anlaşma, yürürlükten sonraki belirli bir dönemden itibaren uygulanmayı öngörür.
- Sonradan yapılan protokol ve değişiklikleri de aynı zincirle izleyin.
En Sık Karşılaşılan Hata
Dilekçelerde anlaşma metninin genel ağdan alınan bir çevirisine dayanılması, en yaygın ve en zayıflatıcı hatadır. Esas alınması gereken, Resmî Gazete'de yayımlanan resmî metindir. İkinci yaygın hata, imza tarihinin yürürlük tarihi sanılmasıdır; bu iki tarih arasında yıllarca fark olabilir ve bu fark davanın esasını değiştirir.
Ayrıca anlaşmanın karşı devlet bakımından da yürürlükte olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir; karşılıklılık gerektiren hükümlerde tek taraflı yürürlük yeterli olmaz.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel yönlendirme sağlar. Yabancılık unsuru taşıyan bir dosyanız varsa, uygulanacak anlaşmanın resmî metni ve yürürlük tarihi üzerinden ayrıntılı bir hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.