Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında zamana karşı yürütülen iki ayrı iş vardır: içeriğin yayından kaldırılması ve failin tespiti için delilin bozulmadan korunması. Bu iki iş farklı mercilere başvurmayı gerektirir ve birinin diğerini beklemesi çoğu zaman delil kaybına yol açar.
Erişim Engelleme ile Ceza Süreci Aynı Kapı Değildir
Kişilik haklarını ihlal eden internet içeriğinin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi talebi, internet ortamındaki yayınları düzenleyen kanun uyarınca sulh ceza hakimliğine yapılır ve hızlı sonuç veren bir koruma yoludur. Suç isnadı ise cumhuriyet başsavcılığına yapılacak şikâyetle başlar; iddianame düzenlenmesi halinde dosya, isnat edilen suçun türüne göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinde görülür. Manevi tazminat talebi ise ayrıca hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Üç hattın üçü de aynı olaydan doğsa bile ayrı ayrı takip edilmelidir.
Delilin İlk Saat İçinde Sabitlenmesi
- İçeriğin bulunduğu tam bağlantı adresi, yayın tarihi ve hesap kimliği not edilir.
- Ekran görüntüsü yeterli değildir; dosyanın kendisi özgün haliyle indirilerek saklanır.
- Dosyanın değişmediğini gösteren özet değeri hesaplanır ve kayıt altına alınır.
- Görüntüleme sayısı, paylaşan hesaplar ve yorumlar aynı anda arşivlenir.
- Mümkünse noter tespiti ya da bilirkişi eşliğinde tespit yaptırılır.
İçerik platform tarafından silindiğinde, elde kalan tek şey kullanıcının kendi aldığı kayıt olur; bu kaydın nasıl elde edildiğinin belgelenememesi, dosyanın en zayıf halkasını oluşturur.
Sahteliğin Teknik Olarak Ortaya Konması
Deepfake iddiasında teknik inceleme, dosyanın üretim izlerine, sıkıştırma katmanlarına, ses ve dudak uyumuna, meta verilere ve kaynak materyalin izine odaklanır. Sosyal medyadan indirilen dosyaların meta verileri platform tarafından temizlenmiş olabileceğinden, mümkün olan en ham kaynağın temini istenmelidir. Bilirkişi raporu talep edilirken sorulacak soruların dilekçede tek tek belirtilmesi, genel nitelikli ve sonuç doğurmayan raporların önüne geçer.
Kişisel Veri ve Kayıt Talepleri
Görüntüde yer alan kişinin biyometrik verilerinin izinsiz işlenmesi, kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat bakımından ayrı bir başvuru hakkı doğurabilir. Trafik kayıtlarının ve abone bilgilerinin temini ise savcılık talimatı ya da hakimlik kararına bağlıdır; bu kayıtların saklama süreleri sınırlı olduğundan talep gecikirse fail tespiti fiilen imkânsız hale gelir.
Yanlış Merci ve Süre Kaybı
Yalnızca platforma bildirim yapıp resmi başvuruyu geciktirmek, yaygın bir hatadır. Platform içeriği kaldırsa dahi ceza soruşturması kendiliğinden başlamaz; şikâyete bağlı suçlarda öngörülen süre işlemeye devam eder.
Burada aktarılanlar genel bilgilendirmedir. İçeriğin niteliği, yayın yeri ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirebilir; kayıtlar silinmeden önce hızlı hareket edilmesi gerektiğinden bir hukukçuya danışarak başvuruları eş zamanlı yürütmeniz yerinde olur.