Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtlarında mağduriyetin en zorlayıcı yanı, içeriğin saatler içinde yayılmasına karşılık hukuki sürecin günlerle işlemesidir. Bu rehber, deepfake kaynaklı maddi ve manevi tazminat talebini bir zaman çizelgesi üzerine oturtmayı amaçlar; TCK'nın bilişim alanındaki suçlara ilişkin 243-245. maddeleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde hangi adımın hangi sırayla atılacağını ele alır.
Neden önce tespit, sonra kaldırma?
Deepfake dosyalarında en sık karşılaşılan usul kusuru, içeriği bir an önce yayından kaldırtma telaşıyla kayıt altına alma aşamasının atlanmasıdır. İçerik silindiğinde tazminat talebinin dayanağı da birlikte kaybolur; karşı taraf sonradan içeriğin varlığını dahi tartışmaya açabilir. Doğru sıralama şudur: önce tespit, ardından erişimin engellenmesi ya da içeriğin çıkarılması başvurusu, en sonda tazminat.
Tespit aşamasında kayda geçirilmesi gerekenler
- İçeriğin tam adresi ile yayın ve erişim tarihleri
- Yalnızca ekran görüntüsü değil, mümkünse dosyanın kendisi ve özet değeri
- Yayılma zinciri: paylaşan hesaplar, yeniden paylaşımlar, yorumlar
- Mağdura ait gerçek ses ve görüntü örnekleri, karşılaştırmalı inceleme için
İki ayrı takvim aynı tabloya yazılmalı
5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişim engelleme yolu, hızlı sonuç veren koruyucu bir mekanizmadır; hâkimliğin çok kısa sürede karar vermesi ve verilen karara itirazın da kısa süreye bağlanması esastır. Tazminat davası ise haksız fiil zamanaşımına tabidir ve süre, fiilin ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işler. Bu iki takvim ayrı ayrı takip edilirse içerik kaldırıldı, mesele bitti yanılgısı doğar ve tazminat hakkı sessizce erir.
Fail belirsizken süreç nasıl kurulur?
Deepfake içeriklerin önemli bölümü takma hesaplardan yayılır. Bu durumda tazminat davasından önce ceza soruşturması yoluyla failin belirlenmesi, pratikte daha verimli bir sıralamadır. Soruşturma dosyasındaki trafik kaydı ve abone bilgisi tespitleri, sonraki hukuk davasında delil olarak kullanılabilir. Ancak soruşturmanın uzaması zamanaşımını durdurmaz; bu nedenle dosya beklenirken hukuk davası için gerekli süre kontrolü ayrıca yapılmalıdır.
Usule aykırı işlem doğuran tipik hatalar
- Başvurunun yetkisiz veya görevsiz mercie yapılması ve sürenin bu şekilde tüketilmesi
- İçeriğin sadece platform içi bildirimle kaldırtılıp adli tespit yaptırılmaması
- Manevi tazminat talebinin somut zarar anlatımı olmadan kurulması
- Aynı içeriğin yeniden yayınlanması ihtimaline karşı takip mekanizması kurulmaması
Talep kalemlerini ölçülebilir yazmak
Tazminat dilekçesinde kişilik haklarına saldırının ağırlığı, içeriğin erişim sayısı, yayılma süresi ve mağdurun mesleki konumu ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir. Gelir kaybı, itibar onarımı için yapılan harcamalar ve psikolojik destek giderleri belgeye bağlandığında maddi zarar somutlaşır. Talebin dayanağı ne kadar ölçülebilir yazılırsa, dosyanın delil değeri o kadar güçlenir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Her deepfake dosyasında platformun konumu, içeriğin niteliği ve öğrenme anı farklı sonuçlar doğurabileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın kendi koşullarına göre hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.