Bir veri ihlalinde kaybedilen ilk şey çoğu zaman veri değil, veriye ait izdir. Sistem logları döner, cihazlar yeniden kurulur, ekran görüntüleri kaynağından koparılır. Bilişim dosyalarında iddianın kaderini belirleyen soru şudur: elinizdeki kayıt nereden, ne zaman ve hangi yetkiyle elde edildi. Bu soruya belgeyle cevap verilemiyorsa delil, teknik olarak doğru olsa bile hukuken tartışmalı hâle gelir.
İlk yirmi dört saatte yapılması gereken teknik kayıt
Olay fark edildiğinde sistem üzerinde onarım yapmak, delili silmekle sonuçlanabilir. Öncelik, mevcut durumun olduğu gibi dondurulmasıdır: erişim ve hata loglarının dışa aktarılması, ilgili sunucu ve cihazların imajının alınması, ihlal anına ait oturum kayıtlarının ayrı bir ortamda saklanması. Her aktarımda dosyaların özet değerinin not edilmesi, sonradan içeriğin değişmediğini gösterebilmek açısından belirleyicidir.
Log tutma yükümlülüğü delilin omurgasıdır
İnternet ortamındaki yayın ve erişim kayıtlarına ilişkin 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler, ihlal sonrası dönemde çoğu zaman tek nesnel kaynağı oluşturur. Trafik kaydı düzenli tutulmayan bir yapıda saldırının başlangıç noktasını göstermek neredeyse imkânsız hâle gelir. Kişisel verilerin işlendiği sistemlerde ise 6698 sayılı Kanun uyarınca alınması gereken teknik ve idari tedbirlerin belgelenmiş olması, hem yaptırım riskini hem de ihmal tartışmasını doğrudan etkiler.
Hangi kayıt hukuka aykırı sayılabilir
Delil toplarken atılan adım, başlı başına bir suç oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu bilişim sistemine hukuka aykırı erişimi, sistemi engellemeyi ve verileri bozmayı ayrı ayrı yaptırıma bağlamıştır. Uygulamada tartışma yaratan tipik durumlar şunlardır:
- Karşı tarafın hesabına şifresi bilinerek de olsa izinsiz girilmesi
- Çalışanın kişisel cihazının ya da özel yazışmasının rızası dışında incelenmesi
- Üçüncü kişiden temin edilen ve kaynağı açıklanamayan ekran görüntüleri
- Tarih ve saat bilgisi taşımayan, bağlamından kopuk mesaj alıntıları
İdari bildirim ile ceza şikâyeti ayrı yollardır
Veri ihlalinde denetim makamına yapılan bildirim, failin cezai sorumluluğunu araştıran soruşturmanın yerine geçmez. Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmek gecikmesiz hareket etmeyi gerektirirken, savcılığa yapılacak şikâyet teknik anlatımın sadeleştirilmesini gerektirir. İki dosyanın anlatımı birbiriyle çelişirse her iki süreçte de güven kaybı doğar; bu nedenle olay kronolojisi tek bir metinden türetilmelidir.
Şikâyet dilekçesinde teknik veriyi anlatma yöntemi
- Olay anlatımı tarih ve saat sırasıyla, teknik terim yükü azaltılarak yazılır.
- Her iddianın karşısına dayandığı log satırı veya belge eki numaralandırılarak gösterilir.
- IP ve abonelik bilgilerinin ilgili sağlayıcılardan celbi açıkça talep edilir.
- İnceleme yapılacak cihazlar ve hesaplar tek tek belirtilir, kapsam sınırlandırılır.
- Delilin bozulma ihtimali varsa acil koruma talebi ayrıca vurgulanır.
Bu metin bilgilendirme amacı taşır; her sistemin mimarisi ve kayıt düzeni farklı olduğundan izlenecek yol da değişir. Somut ihlalde teknik ekiple hukuki değerlendirmenin aynı anda yürütülmesi önerilir.