Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları, mağdurun itibarını çok kısa sürede ve geri döndürülmesi güç biçimde zedeliyor. Deepfake içeriğe karşı yürütülecek hukuki sürecin iki ayrı ayağı vardır: içeriğin yayılmasının durdurulması ve uğranılan zararın tazminat yoluyla karşılanması. Bu iki ayak farklı mercilerde ve farklı hızlarda yürür; birinin sonucu beklenirken diğerinin ihmal edilmesi sık karşılaşılan bir hatadır. Rehber, TCK'nın 243-245 arasındaki bilişim hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde ilerler.
İlk Saatlerde Delili Kaybetmemek
Deepfake içerikte en kırılgan unsur delildir; içerik kaldırıldığında ya da hesap silindiğinde ispat imkânı büyük ölçüde ortadan kalkar. Bu nedenle içeriğin bulunduğu bağlantı adresi, yayın tarihi, paylaşan hesap bilgileri, etkileşim sayıları ve varsa yeniden paylaşımlar zaman damgalı biçimde kayıt altına alınmalıdır. Ekran görüntüsü tek başına zayıf bir delildir; içeriğin kaynak dosyası, adres bilgisi ve tespit tarihi birlikte belgelendiğinde değer kazanır. Noter aracılığıyla tespit yaptırılması, sonradan çıkacak "böyle bir içerik yoktu" savunmasını karşılar.
İki Yolun Ayrı Yürüdüğü Nokta
- Erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması talebi, yayılmayı durdurmaya yöneliktir ve hızlı sonuç hedefler.
- Bu yol, içeriği üretenin kim olduğunun bilinmesini gerektirmez.
- Tazminat talebi ise sorumlunun belirlenmesini ve zararın ortaya konmasını gerekli kılar.
- Ceza şikâyeti ile tazminat talebi ayrı süreçlerdir; birinin sonucu diğerini kendiliğinden doğurmaz.
- İçeriğin kaldırılmış olması, geçmişte uğranılan zararı ortadan kaldırmaz.
Fail Belirlenemediğinde
Sahte içerikler çoğunlukla kimliği gizlenmiş hesaplardan yayılır. Bu durumda süreç, içeriğin barındırıldığı platforma ve trafik kayıtlarına yönelen taleplerle ilerler. Şikâyet dilekçesinde hangi bağlantı adresine ilişkin kayıt istendiği tek tek gösterilmeli; genel ifadelerle yapılan taleplerin karşılıksız kaldığı unutulmamalıdır. Failin belirlenmesi gecikse dahi, içeriğin yayılmasını durduran adımlar zararın büyümesini sınırlar.
Kişisel Veri Boyutu
Kişinin yüz ve ses verisinin rızası dışında işlenerek yeni bir içerik üretilmesi, KVKK bakımından da değerlendirilmelidir. Veri sorumlusu konumunda bir platform ya da hizmet sağlayıcı varsa, veri sahibi başvurusu ve ardından Kurula şikâyet yolu ayrıca işletilebilir. Bu yol, ceza sürecinden bağımsız ilerler ve idari sonuç doğurur.
Usule Aykırı Delil Toplamanın Bedeli
Mağdurun kendi imkânlarıyla delil toplaması sırasında başkasının hesabına izinsiz erişilmesi veya özel iletişimin hukuka aykırı biçimde kaydedilmesi, hem toplanan delilin değerini düşürür hem de mağdur açısından yeni bir sorumluluk doğurabilir. Delil, hukuka uygun yollarla ve mümkünse resmi tespit araçlarıyla toplanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. İçeriğin yayıldığı platform, zararın kapsamı ve tespit imkânları dosyaya göre değiştiğinden, adım atmadan önce somut olay üzerinden hukuki destek alınması önerilir.