Teslim edilen mal ya da tamamlanan iş beklenen nitelikte değilse, tartışma hızla iki soruya iner: ayıp zamanında bildirildi mi ve nasıl ispat edilecek? TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde bu iki soru birbirini besler; ihbarın belgelenmemesi çoğu zaman ispat sorununa dönüşür. Bu rehber, ayıp iddiasının delil kurgusunu ve başvuru sırasını ele alıyor.
Gözden geçirme ve ihbar: ilk kritik eşik
TBK uyarınca alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre gözden geçirmek ve ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Ticari nitelikteki satışlarda TTK bu bildirim için daha kısa ve özel süreler öngörür. Gizli ayıplarda ise süre ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren işler. Bildirimin sözlü yapılması hukuken mümkün olsa da, sonradan ispatı güç olduğundan yazılı ve tarihi belli bir yolla yapılması güvenlidir.
Delil kurgusunda üç katman
- Sözleşme katmanı: Teknik şartname, numune, sipariş formu ve reklam beyanları; ayıbın ölçüleceği referans budur.
- Fiili durum katmanı: Teslim tutanağı, fotoğraf, servis kaydı, kullanım koşullarını gösteren belgeler.
- Uzmanlık katmanı: Özel uzman görüşü ya da mahkemeden istenecek bilirkişi incelemesi.
Delil tespiti çoğu zaman ilk adımdır
Ayıplı olduğu ileri sürülen şey kullanıldıkça, tamir edildikçe ya da zamanla değiştikçe delil kaybolur. Bu nedenle dava açmadan önce HMK kapsamında delil tespiti istenmesi, sonraki aşamada ispat yükünü belirgin biçimde hafifletir. Tespit talebinde neyin, hangi açıdan incelenmesi gerektiği somut sorular hâlinde yazılmalıdır; genel ifadelerle yapılan talepler çoğu kez sonuçsuz kalır.
Seçimlik hakkın kullanımı ve talep sırası
- Ayıp ihbarı yazılı olarak yapılır ve karşı tarafa makul bir süre tanınır.
- Kullanılacak seçimlik hak belirlenir: dönme, bedel indirimi, onarım veya ayıpsız misli ile değişim.
- Talep tutarı hesaplanır ve hesap yöntemi dilekçeye eklenir.
- Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olarak yerine getirilir.
- Karşı tarafın savunması alındıktan sonra alternatif talep kalemleri güncellenir.
Uzlaşma masasında dikkat
Karşı taraf çoğunlukla onarım ya da kısmi indirim önerir. Bu öneri kabul edilirken, onarımın süresi, garantisi ve onarım başarısız olursa hangi hakkın saklı kalacağı yazılmalıdır. İbra ifadesi geniş yazıldığında, sonradan ortaya çıkan ayıplar için başvuru imkânı kapanabilir. Görüşmeler uzarken zamanaşımı ve ihbar sürelerinin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Bu içerik genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihleri sonucu değiştirir. Somut dosyanız için hukuki değerlendirme almanız uygun olur.