Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, tarafların farklı şey yapmasından değil; aynı metni farklı okumasından doğar. Bu nedenle ihlal iddiası, önce sözleşmenin hangi hükmünün nasıl yorumlandığına bağlanmalıdır. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde ihlal sürecinin başlatılmasını, tüketici işlemlerinde TKHK boyutunu ve arabuluculuk ile dava arasındaki tercihi ele alır.
İhlal İddiasını Metne Bağlamak
İlk adım, iddia edilen ihlalin sözleşmenin hangi maddesine karşılık geldiğini, o maddenin edim, süre ve nitelik unsurlarını ayırarak göstermektir. Edimin hiç yerine getirilmemesi, geç yerine getirilmesi ve ayıplı yerine getirilmesi farklı sonuçlar doğurur. Talebin türü de buna göre belirlenir: aynen ifa, sözleşmeden dönme, bedel indirimi veya tazminat.
İhtarname: Süreci Başlatan Belge
Temerrüde düşürme gerekmeyen hâller dışında, karşı tarafa uygun süre verilerek yapılan ihtar sürecin dönüm noktasıdır. İhtarda edim açıkça tarif edilmeli, verilen süre belirtilmeli ve süre sonunda kullanılacak hak seçilmiş olmalıdır. Uygulamada en sık yapılan hata, ihtarda talep edilen hak ile dava dilekçesindeki talebin birbirini tutmamasıdır; bu çelişki karşı tarafa güçlü bir savunma imkânı verir.
Yorum Uyuşmazlığında Delil Sıralaması
- Sözleşme metni ve varsa ekleri, tarih sırasıyla dizilir.
- Sözleşme öncesi görüşme yazışmaları ve teklif belgeleri toplanır.
- Tarafların sözleşmeyi uygularken sergilediği fiilî davranış belgelenir.
- Fatura, teslim tutanağı ve ödeme kayıtları edim akışını gösterecek şekilde eşleştirilir.
- Ticari teamül veya sektör uygulamasına dayanılacaksa kaynak gösterilir.
Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığı, metindeki belirsizliği gidermede çoğu zaman en güçlü ölçüttür.
Arabuluculuk Masasında Yorum Tartışması
Ticari uyuşmazlıkların önemli bir bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Masaya yalnızca rakamla oturmak yerine, yorum farkını gösteren kısa bir belge seti hazırlamak sonucu değiştirebilir. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen tutanağın kapsamı kritik önemdedir: hangi taleplerin sona erdiği, gecikme faizinin ve ileride doğabilecek ayıp iddialarının kapsam içinde olup olmadığı açıkça yazılmalıdır.
Talep Kalemlerini Ölçülebilir Kurmak
- Asıl alacak, gecikme faizi ve yan giderler ayrı ayrı hesaplanır
- Mahrum kalınan kazanç iddiası belgeye dayandırılır
- Cezai şart varsa şartın koşulları ve tavanı ayrıca değerlendirilir
- Zamanaşımının hangi tarihte işlemeye başladığı belirlenir
- Yetki ve tahkim kaydının varlığı dava açmadan önce kontrol edilir
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve uygulanacak hukuk sonucu değiştirebileceğinden, ihtar göndermeden önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.