Ticari ilişkilerde teslim edilen edimin sözleşmeye uygun olmaması, çoğu zaman taraflar arasındaki yazışmaların içinde kaybolur ve süreler işlemeye devam eder. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK ekseninde ayıp hâlinde tazminat hesabının nasıl kurulacağını ve talebin hangi sırayla ileri sürüleceğini ele alır.
Muayene ve Ayıp İhbarı Külfeti
Teslim alınan edimin gözden geçirilmesi ve tespit edilen aykırılığın karşı tarafa bildirilmesi, alıcı bakımından bir külfettir. Bu bildirim yapılmadığında, edimin kabul edilmiş sayılması riski doğar. İhbarın yazılı ve ulaştığı ispatlanabilir bir yöntemle yapılması, sonraki tüm aşamaların temelini oluşturur. Bildirimde ayıbın ne olduğu somut biçimde tarif edilmeli, genel memnuniyetsizlik ifadeleriyle yetinilmemelidir.
Seçimlik Hakların Sırası Geri Dönülmezdir
Ayıp hâlinde ileri sürülebilecek talepler farklı sonuçlara götürür: sözleşmeden dönme ilişkiyi tasfiye eder, bedelden indirim ilişkiyi sürdürerek dengeyi kurar, onarım ya da ayıpsız benzeriyle değişim ise ifanın tamamlanmasını hedefler. Bir hak kullanıldıktan sonra diğerine geçmek çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle talep yazılmadan önce hangi sonucun istendiği kesinleştirilmelidir.
Tazminat Hesabını Kuran Kalemler
- Ayıplı edimin değeri ile sözleşmeye uygun edimin değeri arasındaki fark.
- Ayıbın giderilmesi için yapılan onarım, nakliye ve inceleme giderleri.
- Edimin kullanılamaması nedeniyle uğranan işletme kaybı.
- Üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluk nedeniyle ödenen tutarlar.
- Gecikme faizinin hangi tarihten itibaren isteneceği.
Her kalemin karşısına dayanağı olan belge yazıldığında, hesap tablosu doğrudan dava dilekçesine taşınabilir hâle gelir. Belgesiz kalan kalemler ise bilirkişi aşamasında elenir.
Talebin Miktarı Baştan Belirlenemiyorsa
Zararın kapsamı teknik inceleme yapılmadan hesaplanamıyorsa, talebin nasıl kurulacağı harç, faiz başlangıcı ve ıslah ihtiyacı bakımından sonuç doğurur. Bu tercih dava açılmadan önce netleştirilmeli, delil tespiti gibi hazırlık adımlarının gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. Ayıbın delilleri zamanla kaybolabilecek nitelikteyse, dava açılmadan önce durumun tespiti ayrıca önem kazanır.
Karşı Tarafın Savunmasına Hazırlık
- Süresinde ihbar yapılmadığı savunmasına karşı bildirim kayıtları hazırlanır.
- Ayıbın kullanım hatasından kaynaklandığı savunmasına karşı kullanım koşulları belgelenir.
- Sözleşmedeki sorumluluk sınırlayan kayıtların geçerliliği ayrıca değerlendirilir.
- Ağır kusur iddiası varsa, sınırlama kaydının bu hâlde ileri sürülemeyeceği tartışılır.
Sulh Protokolü mü, Dava mı
Ticari ilişkinin devam edeceği hâllerde sulh, davadan daha isabetli olabilir. Ancak sulh metni yazılırken kapsamın net belirlenmesi gerekir: hangi taleplerden vazgeçildiği, ileride ortaya çıkabilecek gizli ayıpların kapsam içinde olup olmadığı ve ödeme takvimi açıkça yer almalıdır. Genel ibra ifadeleri, henüz doğmamış talepleri de kapsayacak biçimde yorumlanabildiğinden dikkatle okunmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşme metni ve ticari teamül sonucu değiştirebilir. Talebinizi göndermeden önce sözleşmenizi ve yazışmalarınızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olacaktır.