Sözleşmeye aykırılık iddiasının hukuki sonuç doğurabilmesi, çoğu zaman karşı tarafa usulüne uygun bir ihbar yapılmış olmasına bağlıdır. İhbarın içeriği ve zamanlaması kadar, uyuşmazlığın hangi mahkemeye taşınacağı da sonucu etkiler. Bu rehber, TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde ihbar–yetki ilişkisini ele alır.
İhbarın İşlevi: Temerrüt mü, Ayıp Bildirimi mi?
Uygulamada "ihtar çektim" denilen tek bir işlem gibi görünen adım, aslında farklı işlevler taşır. Borcun ifasında gecikme varsa amaç karşı tarafı temerrüde düşürmek ve süre vermektir. Teslim edilen edimde eksiklik varsa amaç ayıbı bildirmektir. Sözleşmeyi sona erdirme iradesi varsa amaç fesih veya dönme beyanını ulaştırmaktır. Her birinin sonucu farklı olduğundan, ihbar metninde talebin açıkça yazılması ve verilen sürenin gün olarak belirtilmesi gerekir.
İhbarın İspatı
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, hem içeriği hem tebliğ tarihini birlikte kanıtlar.
- Elektronik ortamda yapılan bildirimlerde, sözleşmede kararlaştırılan bildirim adresinin kullanılması önemlidir.
- Tacirler arasındaki ilişkilerde kanunun aradığı bildirim şekline uyulmaması, hakkın ileri sürülmesini güçleştirebilir.
- İhbar tarihinin, ifa tarihi ve teslim tarihiyle birlikte tek çizelgede tutulması ileri aşamada zamanaşımı savunmasına karşı koruma sağlar.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Genel kural, davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır. Sözleşmeden doğan davalarda ise sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir; bu, alacaklıya iki seçenekli bir yol sunar. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yazılı yetki sözleşmesi yapılmışsa, bu sözleşme kural olarak bağlayıcıdır. Buna karşılık tüketici işlemlerinde tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinin yetkisi korunur ve aleyhe yetki kayıtları geçerli sayılmaz.
Görev ve Dava Şartı Kontrolü
- Uyuşmazlık her iki taraf için de ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir.
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Taraflardan biri tüketici ise tüketici mahkemesi ve parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti gündeme gelir.
- Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı varsa, mahkeme yerine hakem yoluna gidilmesi gerekir.
Talebin Ölçülebilir Kurulması
İhbar aşamasında istenen şeyin belirsiz bırakılması, dava aşamasında talep sonucunu da zayıflatır. Gecikme nedeniyle doğan zarar kalem kalem gösterilmeli; onarım, yeniden ifa, bedelden indirim ve sözleşmeden dönme seçenekleri arasında hangisinin öncelikli istendiği yazılmalıdır. Alternatif talepler baştan kurulduğunda, ilk talebin karşılanmaması hâlinde yeni bir sürece ihtiyaç kalmaz.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme metninizdeki özel hükümler yetki, süre ve bildirim şeklini değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce sözleşmenin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.