Sözleşme metninin farklı okunmasından doğan tazminat uyuşmazlıklarında ilk tartışma çoğu zaman esasa değil, davanın hangi mahkemede görüleceğine ilişkindir. Yorum farkı, aynı zamanda hangi hukuki sebebe dayanılacağını da belirlediğinden yetki analizi buradan başlar.
Önce nitelendirme: hangi hükümlere dayanıyorsunuz
Talebin sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesine mi, yoksa sözleşme dışı bir zarara mı dayandığı, Türk Borçlar Kanunu bakımından farklı sonuçlar doğurur. Aynı olay iki sebebe birden dayanabiliyorsa, dilekçede kademeli olarak ileri sürülmesi savunmayı daraltır. Taraflardan biri tüketici konumundaysa TKHK'nın koruyucu kuralları devreye girer ve başvuru yolu tümüyle değişir.
Genel yetki ile özel yetki arasındaki tercih
HMK'da davalının yerleşim yeri genel yetkili mahkemedir; sözleşmeden doğan davalarda ifa yerinin de bağlantı noktası olması, davacıya seçim imkânı verir. İfa yeri sözleşmede yazmıyorsa, edimin niteliğine göre belirlenmesi gerekir ve bu belirleme çoğu zaman uyuşmazlığın kendisi kadar tartışmalıdır.
Yetki sözleşmesinin sınırı
Yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında, belirli bir uyuşmazlık için yazılı olarak yapılan yetki anlaşmaları geçerlidir. Karşı taraf tacir değilse, matbu sözleşmeye konulan yetki kaydına dayanılarak açılan dava yetki itirazıyla karşılaşabilir.
Yorum uyuşmazlığında delil kurgusu
- Sözleşme öncesi yazışmalar ve teklif metinleri, tarafların gerçek iradesini gösterir
- Fiilî uygulama biçimi, belirsiz hükmün nasıl anlaşıldığına işaret eder
- Ek protokoller ve tek taraflı ihtarlar, tarih sırasıyla dizilir
- Sektörel teamül iddiası, soyut bırakılmayıp belgeye bağlanır
Anlaşarak bitirme ile yargılamayı sürdürme kararı
Ticari nitelikteki, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Arabuluculuk masasında yapılan anlaşmanın kapsamı dar tutulmazsa, aynı sözleşmeden doğan başka kalemler de kapanmış sayılabilir. Bu nedenle anlaşma belgesinde hangi dönem ve hangi kalemlerin karşılandığı sayarak yazılmalıdır.
Zamanaşımını gözden kaçırmamak
Sözleşme türüne göre değişen zamanaşımı süreleri, görüşmeler uzarken sessizce işlemeye devam eder. Karşı tarafın ödeme vaadi tek başına süreyi kesmeyebileceğinden, süre yaklaşırken dava açmak veya süreyi kesen bir işlem yapmak gerekir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Sözleşmenin lafzı, tarafların sıfatı ve zararın doğduğu an sonucu değiştirebileceğinden, dava stratejisini kurmadan önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.