Teslim edilen mal veya işin sözleşmeye uygun olmadığı iddiası, ilk bakışta basit görünse de iki ayrı soruyu birlikte gündeme getirir: iddiayı kim ispatlayacak ve dosya hangi mahkemeye gidecek. TBK'nın ayıba ilişkin hükümleri sözleşmenin taraflarına göre farklı sonuçlar doğurduğundan, önce ilişkinin niteliği belirlenmelidir.
Sözleşmenin Tipi Mahkemeyi Belirler
Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık TKHK'nın kurduğu düzene tabi olur ve tüketici hakem heyeti ile tüketici mahkemesi ayrımı devreye girer. Her iki taraf da ticari işletmesiyle hareket ediyorsa dosya ticari dava niteliği kazanır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bunların dışındaki ilişkilerde genel görevli mahkeme yetkilidir. Bu tespit yapılmadan hazırlanan dilekçe, esasa hiç girilmeden görev yönünden değerlendirilir.
Muayene ve İhbar Zincirini Kurmak
- Teslim tarihi belgeyle sabitlenir; irsaliye ve teslim tutanağı bu noktada belirleyicidir.
- Malın gözden geçirilmesi makul sürede yapılır ve tespit edilen uygunsuzluk yazılı olarak karşı tarafa bildirilir.
- Bildirimin gönderim tarihi ile ulaşma tarihi ayrı ayrı kayda geçirilir.
- Gizli ayıp iddiasında, ayıbın ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı ayrıca açıklanır.
- Ayıbın niteliği teknik inceleme gerektiriyorsa, dava açılmadan önce delil tespiti talebi değerlendirilir.
Delil Sözleşmesi ve Dosyanın Ağırlık Merkezi
Taraflar sözleşmeye, uyuşmazlıkta hangi kayıtların esas alınacağına ilişkin hükümler koymuş olabilir. HMK, tarafların delil konusunda anlaşmasına belirli sınırlar içinde imkân tanır. Sözleşmede yer alan tutanak, muayene raporu veya elektronik kayıt düzenine ilişkin maddeler, ispat yükünün fiilen kimde olduğunu değiştirebilir. Bu nedenle iddia geliştirilmeden önce sözleşme metni yalnızca edim maddeleri için değil, ispat ve bildirim maddeleri için de baştan sona okunmalıdır.
Sulh Masasında Nelerin Konuşulacağı
Ayıp uyuşmazlıklarında karşı taraf çoğu zaman onarım veya bedelden indirim önerir. Bu teklifin değerlendirilmesinde tek başına tutar yeterli değildir. Onarımın süresi, onarım sonrası aynı arızanın tekrarı hâlinde hakların saklı kalıp kalmadığı, üretimin durması gibi dolaylı zararların kapsam dışında bırakılıp bırakılmadığı ayrıca yazılmalıdır. Ticari nitelikteki para alacağı taleplerinde arabuluculuğun dava şartı olduğu unutulmamalı; bu aşamada varılan anlaşmanın icra edilebilirliği de göz önünde tutulmalıdır.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıptan doğan taleplerin süresi, ayıbın ağır kusurla gizlenmiş olması hâlinde farklı değerlendirilir. Bu iddia ileri sürülecekse, gizlemeye ilişkin somut belgenin dosyada bulunması gerekir; soyut iddia bu istisnayı işletmez.
Bu rehber genel bilgilendirme sunar. Sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu köklü biçimde değiştirebileceğinden, talep yönlendirmesini bir hukukçuyla birlikte yapmanız önerilir.