Sözleşmeden doğan davaların önemli bir bölümü, tarafların olayları farklı hatırlamasından değil, aynı maddeyi farklı okumasından doğar. TBK ve HMK ekseninde yürüyen bu uyuşmazlıklarda mahkemenin ilk işi, metnin lafzı ile tarafların gerçek iradesi arasındaki mesafeyi ölçmektir. Bu nedenle hangi mahkemeye gidileceği kadar, yorum tartışmasının nasıl kurgulanacağı da sonucu belirler.
Görev: ticari mi, tüketici mi, genel hükümler mi
Aynı sözleşme, taraflarının sıfatına göre farklı mahkemenin önüne gider. İki tacir arasındaki ilişkide asliye ticaret mahkemesi, satıcı ile tüketici arasındaki ilişkide TKHK kapsamındaki merciler, bunların dışındaki hâllerde asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Sıfat değerlendirmesi sözleşmenin başlığına değil, tarafların faaliyetine ve işlemin niteliğine bakılarak yapılır.
Yetki şartının sınırları
Sözleşmelere sıkça konulan yetkili mahkeme kaydı her ilişkide aynı güçte değildir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki yetki sözleşmeleri geçerli sayılırken, zayıf konumdaki tarafın bulunduğu ilişkilerde bu kayıt uygulanamayabilir. Yetki kaydı geçerli olmadığında genel kural devreye girer: davalının yerleşim yeri ile borcun ifa edileceği yer mahkemeleri. Sözleşmede ifa yeri açıkça yazılmışsa, bu cümle tek başına dava adresini değiştirebilir.
Yorum tartışmasını delillendirmek
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve revizyon sürümleri kronolojik dosyalanır.
- Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığı, fatura ve teslim kayıtlarıyla gösterilir.
- Belirsiz ifadenin metne kimin tarafından konulduğu tespit edilir.
- Teknik terimler için sektör teamülüne dair somut karşılaştırma sunulur.
Arabuluculuk mu, doğrudan dava mı
Ticari davalarda ve tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümünde dava açmadan önce zorunlu aşamalar bulunur; bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir. Zorunlu olmadığı hâllerde bile anlaşma yolu, özellikle ticari ilişkinin sürmesi isteniyorsa değerlendirilmelidir. Karar verirken alacağın tahsil edilebilirliği, karşı tarafın malvarlığı ve muhtemel yargılama süresi birlikte hesaplanmalıdır. Anlaşma metni düzenlenecekse, feragat edilen kalemler tek tek yazılmalı; kapsamı belirsiz ibare sonradan yeni bir uyuşmazlığa dönüşür.
Dava dilekçesinde talebin ölçülebilirliği
İfa, dönme, tazminat ve gecikme faizi talepleri birbirinin alternatifi olabilir; hangisinin asıl, hangisinin terditli talep olduğu açıkça yazılmalıdır. Hesap kalemleri tablo mantığıyla ayrıştırıldığında bilirkişi incelemesi hızlanır ve hüküm kurulurken eksik kalem riski azalır.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgi paylaşımıdır; sözleşme metninizin kendine özgü kayıtları farklı bir yol haritası gerektirebileceğinden, adım atmadan önce metnin bütünüyle incelenmesi yerinde olur.