Sözleşmeden doğan bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce yanıtlanması gereken soru, karşı tarafın haksız olup olmadığı değildir; o dosyanın hangi kapıdan gireceğidir. Yanlış kapı, haklı bir talebi bile aylarca esastan uzak tutabilir.
Önce Sözleşme Metni Okunur
Uygulamada en çok atlanan adım, sözleşmenin son sayfalarındaki genel hükümlerin okunmasıdır. Burada yer alan yetki kaydı, tahkim şartı veya uyuşmazlık çözüm maddesi, dosyanın nereye gideceğini baştan belirler. Tahkim şartı geçerliyse mahkemede açılan dava esasa girilmeden reddedilebilir. Yetki kaydı ise tarafların sıfatına göre farklı sonuç doğurur: tacirler arasında yapılan yetki anlaşmalarıyla, tüketici konumundaki tarafın bulunduğu ilişkilerdeki kayıtlar aynı geçerlilikte değildir.
Ticari Dava mı, Genel Hükümler mi
Uyuşmazlığın ticari nitelik taşıyıp taşımadığı, hem görevli mahkemeyi hem de yargılama usulünü etkiler. TBK genel hükümleri her sözleşme ilişkisinin arka planında yer alsa da, taraflardan her ikisinin ticari işletmesiyle ilgili bir ilişki söz konusuysa dosya farklı bir mecrada yürür. İlişkinin bir ucunda tüketici bulunuyorsa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve merci değişir. Bu nitelendirme, dava dilekçesinin ilk paragrafında açıkça yapılmalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuk Atlanırsa
Belirli uyuşmazlık türlerinde arabulucuya başvurulmuş olması, davanın görülebilmesinin ön koşuludur. Bu koşul yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir; harç ve zaman kaybının yanında karşı tarafa vekâlet ücreti ödenmesi sonucu da doğabilir. Arabuluculuk sürecinde tutulan son tutanak, davanın açılabileceği tarihi başlattığı için özenle saklanmalıdır.
İspat Düzeni ve Delil Sözleşmesi
- Hangi vakıanın ihlal oluşturduğu, sözleşmenin hangi maddesine dayandığıyla birlikte yazılır.
- İhtar, e-posta ve teslim belgeleri tarih sırasına göre tek dosyada toplanır.
- Taraflar arasında delil sözleşmesi varsa, HMK çerçevesinde bunun sınırları değerlendirilir.
- Zararın miktarı, hesaplanabilir kalemlere ayrılarak gösterilir; toplu rakam ikna edici olmaz.
- Bilirkişi incelemesi gerekecekse, incelemeye esas belgeler baştan eksiksiz sunulur.
Sulh Teklifini Rakamla Değerlendirmek
Karşı taraftan gelen ödeme önerisi duygusal değil aritmetik bir başlıktır. Teklif edilen tutar; talep edilen alacak, yargılama süresi boyunca oluşacak masraf, karşı tarafın ödeme gücü ve tahsil edilebilirlik ihtimaliyle birlikte tartılır. Ödeme gücü zayıf bir borçludan alınacak ilam ile hemen tahsil edilebilecek daha düşük bir tutar arasında tercih yapılırken, kâğıt üzerindeki hak değil eldeki sonuç ölçüt alınmalıdır. Anlaşma metninde ise hangi taleplerin kapandığı tek tek yazılmalıdır.
Kapanış
Bu değerlendirme genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı değiştiğinde sonuç da değişir. Dava kararı vermeden önce sözleşmenin bir hukukçu tarafından okunması, çoğu zaman en verimli ilk adımdır.