Ayıplı bir mal ya da işten doğan uyuşmazlıkta sonucu belirleyen ilk unsur, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmasıdır. İkinci belirleyici unsur ise ilişkinin niteliğidir: taraflar tacir mi, alıcı tüketici mi, yoksa bir eser sözleşmesi mi söz konusudur? TBK, TKHK ve HMK bu üç ihtimalde farklı mahkemeleri ve farklı ön koşulları devreye sokar.
İhbar Külfeti Neden Belirleyici
Alıcının teslim aldığı şeyi gözden geçirmesi ve ayıbı bildirmesi bir külfettir; yerine getirilmediğinde mal zımnen kabul edilmiş sayılabilir. Açık ayıplarda bildirim gecikmeden, gizli ayıplarda ise ortaya çıktığı anda yapılmalıdır. Ticari satışlarda muayene ve ihbar için TTK'da daha kısa ve katı süreler öngörülmüştür; bu nedenle iki tacir arasındaki ilişkide takvim çok daha dardır. Satıcının ayıbı bildiği hâlde sakladığı durumlarda ise süre savunmasına dayanılamaz.
Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Alıcı tüketici ise uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev alanına girer ve belirli parasal sınırın altında kalan talepler için önce tüketici hakem heyetine başvurulması gerekir. İki tacir arasındaki ve her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bunların dışındaki genel satım ilişkilerinde ise asliye hukuk mahkemesi devreye girer. Yanlış görevli mahkemede açılan dava, esas incelenmeden usulden sonuçlanır ve süre bakımından risk doğurabilir.
Arabuluculuk Şartı Atlanmamalı
Konusu para alacağı olan ticari davalarda ve tüketici uyuşmazlıklarının belirli bir bölümünde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu adım tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Son tutanağın davaya eklenmemesi de aynı sonucu doğurabildiğinden, tutanak aslı dosyaya konulmalıdır.
Seçimlik Hakları Baştan Doğru Kurmak
Ayıp hâlinde sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim talepleri birbirinin alternatifidir. Dilekçede tek bir talebe kilitlenmek yerine hangi koşulda hangi talebin ileri sürüldüğünü kademeli biçimde yazmak, bilirkişi raporu sonrasında hareket alanı bırakır. Bedel indirimi talebinde ayıbın değere etkisinin oransal olarak gösterilmesi gerekir.
Sulh Masasında Nelere Bakılır
- Onarım maliyetinin dava masrafı ve süresiyle karşılaştırılması
- Malın kullanımdan doğan yıpranmasının pazarlığa etkisi
- Ticari ilişkinin devam edip etmeyeceği
- Karşı tarafın ödeme gücü ve teminat verip veremeyeceği
- Zamanaşımı savunmasının dosyada ne kadar güçlü olduğu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Ayıp iddiasında sonucu çoğunlukla teknik inceleme belirlediğinden, ihbar yapılmadan ve delil tespiti seçeneği değerlendirilmeden atılacak adımlar telafisi güç sonuçlar doğurabilir; dosyaya özgü hukuki destek almanız yerinde olur.