Alacak uyuşmazlıklarında zamanaşımı, çoğu zaman esas hakkındaki tartışmadan önce dosyanın kaderini belirler. Buna karşılık zamanaşımı tek başına işlemez; ihtarın çekildiği tarih, borçlunun verdiği cevap ve davanın hangi mahkemede açıldığı bu savunmanın sonucunu doğrudan etkiler.
Süreyi Belirleyen, Borcun Kaynağıdır
Türk Borçlar Kanununda kural olarak genel zamanaşımı süresi on yıl olarak öngörülmüş; kira bedeli gibi dönemsel edimler ile bazı meslek gruplarının alacakları için beş yıllık süre kabul edilmiştir. Haksız fiilden doğan taleplerde ise zarar ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süre birlikte uygulanır. Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde ayıba ilişkin özel süreler TKHK çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, ilişkinin hukuki niteliğini doğru adlandırmaktır.
İhtar Zamanaşımını Kesmez, Temerrüde Düşürür
Uygulamada sık rastlanan yanılgı, çekilen ihtarnamenin zamanaşımını kestiği düşüncesidir. İhtar kural olarak borçluyu temerrüde düşürür ve faiz başlangıcını belirler; zamanaşımını kesen hâller ise kanunda ayrıca sayılmıştır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya alacaklının dava ya da icra takibi başlatması bu kapsamda değerlendirilir. Bu ayrım, ihtardan sonra beklemeyi tercih eden alacaklılar bakımından ciddi hak kaybı doğurabilir.
Yetkili Mahkeme ve Yetki Sözleşmesi
Hukuk Muhakemeleri Kanununda genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan davalarda ise sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Taraflar arasında yetki sözleşmesi bulunuyorsa geçerliliği, tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olup olmadığına göre değerlendirilir. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde yetki kayıtlarının bağlayıcılığı sınırlıdır. Yanlış yerde açılan dava yetkisizlikle sonuçlandığında geçen süre, zamanaşımı savunmasını güçlendirebilir.
Savunmanın Usulü
- Zamanaşımı def'i hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; süresinde ileri sürülmelidir.
- Def'i, cevap dilekçesinde açık biçimde ve gerekçeli olarak yazılmalıdır.
- Borcun ikrarına yol açabilecek yazışmalardan kaçınılmalıdır.
- Kısmi ödemeler, hangi alacak kalemine mahsup edildiği belirtilerek yapılmalıdır.
- Zamanaşımına uğramış borç için yapılan ödeme geri istenemez.
Sulh Görüşmesinin Riski
Sulh görüşmelerinde borcun varlığını kabul eden ifadeler kullanılması, zamanaşımı savunmasını fiilen işlevsiz kılabilir. Bu nedenle görüşme yazışmalarında talebin kabul edilmediği açıkça belirtilmeli, sunulan teklifin şarta bağlı olduğu yazılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve yazışma geçmişi sonucu değiştirebilir. Talep veya savunma kurgusunu belirlemeden önce belgelerinizi hukuki incelemeye tabi tutmanız yerinde olur.