Ayıp uyuşmazlıklarının çoğu teknik bir kusur tartışmasıyla başlar, sözleşmenin nasıl yorumlanacağı tartışmasıyla biter. Tarafların kullandığı ifadeler, teslim öncesi yazışmalar ve ticari teamül, ayıbın varlığı kadar hangi hakkın seçilebileceğini de belirler. Bu rehber, TBK ve HMK zemininde ayıplı ifada izlenecek sırayı, tüketici işlemi söz konusuysa TKHK ile kesişen noktaları ve karşı tarafın itirazlarına nasıl hazırlanılacağını ele alır.
Sözleşmenin Hangi Cümlesi Sonucu Belirler
Ayıp iddiasında ilk bakılacak yer, edimin niteliğini tanımlayan hükümlerdir. Teknik şartname, numune, katalog bilgisi veya satış görüşmelerindeki taahhütler sözleşmenin içeriğine dâhil olabilir. Buna karşılık ayıptan sorumluluğu sınırlayan kayıtların her koşulda geçerli sayılmadığı, özellikle ağır kusur veya gizlenen ayıp hâllerinde bu kayıtlara dayanılamayacağı gözden kaçırılmamalıdır. Yorum yapılırken sözleşmenin bütünü, tarafların önceki uygulaması ve dürüstlük kuralı birlikte değerlendirilir.
Muayene ve İhbar: Kaybedilen İlk Aşama
- Teslim alınan edim, niteliğinin gerektirdiği makul sürede gözden geçirilir.
- Açık ayıplar gecikmeksizin, gizli ayıplar ortaya çıktığında karşı tarafa bildirilir.
- İhbar, içeriği ve tarihi ispatlanabilir bir yolla yapılır; telefon görüşmesi tek başına yeterli olmaz.
- İhbar metninde ayıbın ne olduğu somut biçimde tarif edilir, henüz seçilmemişse hak saklı tutulur.
- Ayıplı ürün veya iş, delil değerini koruyacak şekilde muhafaza edilir.
Talebin Seçimi ve Ölçülebilir Yazılması
- Ayıbın giderilmesi ya da ayıpsız benzeriyle değiştirilme istenip istenmeyeceği belirlenir.
- Bedelden indirim talep edilecekse, indirim tutarı hesaplanabilir bir yönteme dayandırılır.
- Sözleşmeden dönme yalnızca ayıbın ağırlığı bunu haklı kılıyorsa gündeme getirilir.
- Ayıp nedeniyle doğan ek zararlar ayrı kalem olarak gösterilir ve belgeye bağlanır.
- Dava öncesi zorunlu arabuluculuk kapsamına giren ticari uyuşmazlıklarda bu adım atlanmaz.
Talep miktarının belirsiz bırakılması, yargılama sırasında hem faiz hem yargılama gideri bakımından aleyhe sonuç doğurabilir.
Karşı Tarafın İtirazlarına Önceden Hazırlanmak
Ayıp dosyalarında en sık karşılaşılan savunmalar üç başlıkta toplanır: ayıbın kullanım hatasından kaynaklandığı, ihbarın süresinde yapılmadığı ve iddianın zamanaşımına uğradığı. Bunların her birine karşı bugünden delil biriktirilebilir. Kullanım hatası savunmasına karşı bakım ve kullanım kayıtları, ihbar savunmasına karşı gönderim belgeleri, zamanaşımı savunmasına karşı ayıbın ortaya çıkış anını gösteren kayıtlar hazırlanmalıdır. Uzlaşma görüşmesinde verilecek karar da bu üç eksenin ne kadar güçlü olduğuna göre şekillenir.
Bu metin genel bir yol haritası sunar; sözleşmenin metni ve edimin türü sonucu esaslı biçimde değiştirebilir. Talep yazısını göndermeden önce dosyanızı hukuken değerlendirmeniz yerinde olacaktır.