Bir satış sözleşmesinde teslim edilen malın gizli veya açık ayıp taşıması, alıcıya birden çok hak tanır; ancak bunların tazminatla ilişkisi çoğu zaman karıştırılır. Bu rehber, TBK çerçevesinde ayıp halinde alıcının seçimlik haklarını ve tazminat hesabını ele alır.
Ayıbın Türü Tazminatı Nasıl Etkiler?
Ayıp; malın satıcı tarafından bildirilen niteliklerinden yoksun olması ya da beklenen kullanıma elverişsizliği anlamına gelir. Açık ayıplarda gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğü öne çıkarken, gizli ayıplar ortaya çıktığında bildirilmelidir. Alıcının bu bildirim yükümlülüğünü zamanında yerine getirip getirmediği, ileri sürebileceği hakları ve tazminatı doğrudan etkiler.
Seçimlik Haklar ve Bunların Tazminatla İlişkisi
TBK, ayıp halinde alıcıya seçimlik haklar tanır:
- Sözleşmeden dönme: Malı iade edip ödenen bedeli geri almak.
- Bedel indirimi: Ayıp oranında satış bedelinden indirim istemek.
- Ayıpsız misliyle değişim: Malın aynısının sağlam olanını talep etmek.
- Ücretsiz onarım: Ayıbın giderilmesini istemek.
Bu haklardan hangisi kullanılırsa kullanılsın, ayıbın alıcıda ayrıca bir zarara yol açması halinde tazminat da gündeme gelebilir. Örneğin ayıplı mal başka bir malvarlığı zararına neden olmuşsa, bu ek zarar tazminat kalemi olarak değerlendirilir.
Tazminatın Hesaplanması
Bedel indiriminde ölçüt, malın ayıpsız değeri ile ayıplı değeri arasındaki farktır; bu fark çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Sözleşmeden dönmede ise alıcı, ödediği bedelin yanı sıra bu ilişkiden doğan zorunlu masraflarını da isteyebilir. Ayıbın sebep olduğu dolaylı zararlar (ürünün kullanılamamasından doğan kayıp gibi) ise ayrı ve belgelenebilir kalemler olarak kurgulanmalıdır.
İspat ve Görevli Mahkeme
Ayıbın varlığı, teslim tarihi ve bildirimin zamanında yapıldığı ispatlanmalıdır. Bu nedenle fatura, teslim belgesi, yazışmalar ve teknik rapor bir arada tutulmalıdır. Uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemiyse TKHK kapsamında tüketici mahkemesi görevli olur.
Kısa Değerlendirme
Ayıp uyuşmazlığında doğru seçimlik hakkı belirlemek ve tazminatı belgeye dayalı kalemlerle kurmak, sonucu belirleyen iki unsurdur. Her satışın koşulları farklı olduğundan, talebinizi kesinleştirmeden önce bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız önerilir.