Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman esasa ilişkin tartışmadan önce, zararın karşı tarafa ne zaman ve nasıl bildirildiği noktasında belirlenir. TBK'nın haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri zararın, fiilin ve failin varlığını tazminat alacaklısına ispat yükü olarak yüklerken; HMK'nın usul kuralları bu ispat faaliyetinin hangi aşamada, hangi biçimde yapılacağını belirler. Aşağıdaki kontrol listesi, bildirim ve ihbar aşamasında yapılan ve sonradan telafisi güç olan usul hatalarını azaltmaya odaklanır.
İhbarın Tazminat Dosyasındaki Üç İşlevi
Uygulamada ihbar salt bir nezaket yazışması gibi görülür; oysa üç ayrı işlevi vardır. Birincisi, zararın doğduğu anı ve failin bilgilendirildiği tarihi kayıt altına alır. İkincisi, temerrüt ve faiz başlangıcı bakımından dayanak oluşturur. Üçüncüsü, karşı tarafın savunmasını erken tarihte kilitleyerek dosyanın ilerleyen aşamasında değişen anlatımlara karşı bir karşılaştırma zemini sunar. Bu üç işlevden herhangi biri gözetilmeden gönderilen bir yazı, sonradan aleyhe delil hâline gelebilir.
Bildirim Öncesi İşaretlenecek Kalemler
- Zararın gerçekleştiği tarih ile öğrenildiği tarihin ayrı ayrı belgelenmesi
- Muhatabın gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğunun, tebligata elverişli adresin doğrulanması
- Birden çok sorumlu varsa her birine ayrı bildirim yapılıp yapılmayacağının kararlaştırılması
- Sigorta ilişkisi bulunuyorsa poliçedeki bildirim yükümlülüğü sürelerinin ayrıca hesaplanması
- Yazının içeriğinde talep tutarının mı yoksa talep kalemlerinin mi belirtileceğinin bilinçli seçilmesi
Usule Aykırı İşlem Bu Aşamada Nasıl Doğar?
Usule aykırılık genellikle tek bir büyük hatadan değil, birbirini besleyen küçük tercihlerden kaynaklanır. Muhatabı yanlış belirlenmiş bir ihtar, hem gönderildiği tarihin hükümsüz kalmasına hem de karşı tarafın husumet itirazına zemin hazırlar. Aynı şekilde, tazminat kalemleri arasında ayrım yapılmadan kurulan bir talep, dava aşamasında belirsizlik itirazıyla karşılaşabilir. Tüketici işlemi niteliği taşıyan bir ilişkide TKHK'nın öngördüğü başvuru yolları gözetilmeden doğrudan genel mahkemeye yönelmek de aynı sonucu doğurabilir.
Bildirimden Dava Dilekçesine Geçiş Sırası
- Zarar kalemleri maddi ve manevi olarak ayrıştırılır, her kaleme dayanak belge eşlenir.
- Bildirim yazısı ile dava dilekçesindeki vakıa anlatımının çelişmediği satır satır karşılaştırılır.
- Tebligat evrakı, dosyanın süre hesabına esas belgesi olarak ayrı bir klasörde tutulur.
- Karşı tarafın bildirime verdiği cevap varsa, savunmanın hangi noktada değiştiği not edilir.
- Islah veya ek dava ihtimali baştan öngörülerek talep sonucu buna göre kurulur.
Dosya Kapanmadan Yapılacak Son Kontrol
Bildirim zinciri tamamlandıktan sonra dosyanın bir kez de dışarıdan bakan bir gözle okunması, çoğu usul riskini görünür kılar. Burada aranan soru basittir: bu dosyayı ilk kez okuyan biri, zararın ne zaman doğduğunu ve kimden istendiğini yalnızca belgelere bakarak anlayabilir mi? Cevap olumsuzsa, eksik olan şey genellikle delil değil, delilin sırasıdır.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve her uyuşmazlığın kendi özel koşulları vardır. Tarafların sıfatı, zararın niteliği ve mevcut belgeler değerlendirmenin yönünü değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar bulunur.