Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda davanın kaderini çoğu zaman haklılık değil, talebin nasıl hesaplandığı ve nasıl ifade edildiği belirler. TBK'nın borca aykırılık düzeni ile HMK'nın talep sonucuna ilişkin kuralları birlikte okunmadığında, esasen haklı bir alacak usule aykırı biçimde ileri sürüldüğü için eksik karşılanabilir. Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde ayrıca TKHK'nın kendine özgü düzeni devreye girer.
Önce İhlalin Türünü Ayırın
Tazminat hesabı, ihlalin türü belirlenmeden kurulamaz. Hiç ifa etmeme, geç ifa, ayıplı ifa ve sözleşmenin haksız feshi birbirinden farklı zarar kalemleri doğurur. Geç ifada gecikmeden kaynaklanan zarar tartışılırken, sözleşmenin ortadan kalktığı hallerde verilenlerin iadesi ile beklenen kazancın kaybı ayrı başlıklar halinde ele alınır. Bu ayrım yapılmadan yazılan dilekçelerde talep kalemleri iç içe geçer ve hesap denetlenemez hale gelir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırma
- Fiilen yapılan ödemeler ve bunların belgeleri
- İhlal yüzünden katlanılan ek masraflar ve ikame tedarik bedelleri
- Yoksun kalınan kazancın hangi veriye dayandırıldığı
- Faizin başlangıç anını belirleyen olay: temerrüde düşürme, fesih bildirimi ya da dava tarihi
- Karşı tarafın kısmi ifasının hesaptan düşülmesi
Cezai Şart ve Sorumluluk Sınırlaması Kayıtları
Sözleşmede cezai şart varsa, bunun asıl alacakla birlikte mi yoksa onun yerine mi istendiği açıkça yazılmalıdır. Aynı şekilde sorumluluğu sınırlayan veya kaldıran kayıtların geçerliliği tartışmaya açıktır; bu kayıtların bulunduğu dosyalarda talep, kaydın geçersizliği ihtimaline göre alternatifli kurulmalıdır. Sözleşmede tahkim ya da yetkili mahkeme kaydı varsa, dava açılmadan önce bu kaydın kapsamı incelenmelidir; aksi halde esasa girilmeden verilecek bir kararla karşılaşılır.
Usule Aykırı İşlem Riskinin Yoğunlaştığı Noktalar
- Temerrüt için gerekli olduğu halde ihtar çekilmemesi ya da ihtarın içeriğinin talep edilenle örtüşmemesi.
- Zarar miktarı belirlenebilir olduğu halde belirsiz alacak davası açılması ya da tersine, hesabı ancak inceleme sonrası çıkacak bir alacağın maktu biçimde talep edilmesi.
- Islah imkanının zamanında kullanılmaması nedeniyle bilirkişi raporuyla ortaya çıkan farkın istenememesi.
- Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda dava şartı olan arabuluculuk adımının atlanması.
Hesabı Denetlenebilir Kılmak
Talep tablosu, her kalemin dayanağını gösteren tek satırlık açıklamalarla sunulduğunda hem karşı tarafın itirazı hem bilirkişi incelemesi somut bir zemine oturur. Sözleşme metni, ekler, teslim ve kabul tutanakları, yazışmalar ve ödeme dekontları tarih sırasına göre numaralandığında hesabın hangi belgeden çıktığı görünür hale gelir.
Burada anlatılanlar genel niteliktedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zamanaşımı durumu hesabı değiştirir. Talep tutarını kesinleştirmeden önce sözleşmenizi ve yazışmalarınızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmenizde yarar vardır.