Tazminat taleplerinde asıl kayıp çoğu zaman hesap hatasından değil, hesabın geç yapılmasından doğar. Aynı olaydan doğsalar bile alacak kalemleri farklı tarihlerde muaccel olur; tek bir zamanaşımı başlangıcı varsaymak, dosyanın bir bölümünün daha dava açılmadan tükenmesine yol açar. Aşağıdaki kontrol listesi, TBK ve HMK çerçevesinde zamanaşımı takvimi ile tazminat hesabını aynı tabloda tutmayı ve usule aykırı bir işlemin süreyi sessizce eritmesini önlemeyi amaçlar.
Her Kalem İçin Ayrı Başlangıç Tarihi Çıkarın
Asıl alacak, gecikme faizi, cezai şart ve haksız fiilden doğan zarar zamanaşımı bakımından farklı rejimlere tabi olabilir. İlk iş, kalemleri tek tek listeleyip her birinin doğduğu ve istenebilir hale geldiği tarihi bir belgeye bağlamaktır: fatura, teslim tutanağı, ihtarname, banka dekontu. Süre uzunluğunu ezberden değil, TBK metninden ve varsa özel düzenlemeden (tüketici işlemlerinde TKHK gibi) okuyarak doğrulayın; aynı dosyada iki farklı süre işliyor olabilir.
Süreyi Kesen İşlemi İspatlayabiliyor musunuz?
Borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava veya takip gibi işlemler zamanaşımını keser; ancak ispatlanamayan kesme iddiası hukuken yok hükmündedir. Kısmi ödemenin dekont açıklamasında hangi borca sayıldığı yazmıyorsa, karşı taraf bunu farklı bir ilişkiye mal edebilir. Yazışmalarda yer alan ödeyeceğiz nitelikli beyanların tarihini, göndereni ve muhatabını ayrı bir kesme tablosunda tutun.
Usule Aykırı İşlem Süreyi Nasıl Tüketir
Riskin somut görünümü şudur: süresi içinde yapılan başvuru, usul eksikliği nedeniyle sonuç doğurmaz ve bu arada süre işlemeye devam eder. Sık rastlanan hâller şunlardır:
- Dava şartı niteliğindeki arabuluculuk adımı atlanarak dilekçe verilmesi
- Görevli veya yetkili olmayan mahkemeye başvurulması
- Harç ve gider avansının süresinde tamamlanmaması
- Taraf sıfatının hatalı gösterilmesi, tüzel kişide unvan yanlışlığı
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin gerekçesiz yapılması
Tazminat Hesabını Denetlenebilir Kurun
Hesap tablosu hâkimin ve bilirkişinin adım adım izleyebileceği biçimde kurulmalıdır: her satırda dayanak belge, tarih ve hesap yöntemi görünmelidir. Faiz başlangıcının temerrüde mi yoksa dava tarihine mi bağlandığı açıkça yazılmalı; ıslah ihtimali için hesabın esnek bırakılacağı kalemler baştan işaretlenmelidir. Zamanaşımı defi ile karşılaşıldığında hangi kalemin hangi belgeyle kurtarılacağı önceden belli olsun.
Dilekçe Öncesi Son Üç Kontrol
- Zamanaşımı takviminde son güne değil, ondan makul süre önceye kontrol noktası konuldu mu?
- Talep sonucu, hesap tablosundaki kalemlerle birebir örtüşüyor mu?
- Zorunlu ön adımlar tamamlandığına dair belge dosyaya eklendi mi?
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her sözleşme ilişkisinin kendi şartları süre ve hesap sonucunu değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle sürenin durumunu netleştirmek için dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.