Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde uyuşmazlığın esası kadar, talebin nasıl kurulduğu da sonucu belirler. Zarar gerçek ve ispatlanabilir olsa bile, dava türü, faiz istemi veya artırım aşaması yanlış kurgulandığında hesabın bir kısmı fiilen elde edilemez hale gelir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde hesap kurgusunu usul kusurlarından arındırmak için bir denetim listesi sunar.
Zarar Kalemlerini Baştan Ayırmak
Hesabın ilk adımı, tek bir toplam rakam yerine kalemlerin ayrıştırılmasıdır. Bedensel zararlarda tedavi ve bakım giderleri, çalışma gücü kaybından doğan kayıplar ve destekten yoksun kalma gibi kalemler; eşya zararlarında onarım bedeli, değer kaybı ve kullanım kaybı ayrı satırlarda gösterilir. Manevi tazminat ise bu tablodan bağımsız, kendi gerekçesiyle temellendirilmelidir.
Hesabın Dayanağını Kuran Belge Seti
- Olayı tarih ve yer olarak sabitleyen tutanak, rapor veya yazışmalar.
- Gider kalemlerine ait fatura, makbuz ve ödeme kayıtları; ödeme yapan kişinin kim olduğu görünür olmalıdır.
- Gelir kaybı iddiası varsa kazanç durumunu gösteren kayıtlar.
- Sigorta veya üçüncü kişilerce yapılmış kısmi ödemelerin dökümü; bunlar hesaba mutlaka yansıtılmalıdır.
- Sağlık durumuna ilişkin belgelerde tarih sırasının kesintisiz olması.
Usule Aykırı İşlem Riski Nerede Doğar
- Zarar tam olarak belirlenemiyorken kesin rakamlı dava açılıp, sonradan artırım imkânının daraltılması.
- Faiz isteminin dilekçede hiç yazılmaması; talep edilmeyen kalem hükme geçirilemez.
- Faizin başlangıç anının gerekçesiz bırakılması ve bu yönüyle istemin belirsiz kalması.
- Delil listesinin süresi içinde bildirilmemesi, tanıkların isim ve dinlenme amacı belirtilmeden yazılması.
- Zamanaşımı savunması geldiğinde, sürenin işlemeye başladığı anı gösteren belgelerin dosyada bulunmaması.
Bilirkişi Raporuna İtirazın Zamanlaması
Hesaplamalı dosyalarda sonucu en çok etkileyen aşama rapora itirazdır. İtiraz, rapora genel olarak katılmadığını bildiren bir metin değil; hangi kalemin hangi veriyle yanlış hesaplandığını gösteren, alternatif hesabı işaret eden bir dilekçe olmalıdır. İtiraz için tanınan süre kaçırıldığında rapor büyük ölçüde tartışmasız hale gelir, bu da usul kaynaklı en yaygın kayıptır.
Tüketici İşlemiyle Kesişen Durumlar
Zarar bir mal veya hizmet ediniminden kaynaklanıyorsa, TKHK kapsamındaki ayıplı ifa hükümleriyle haksız fiil sorumluluğunun birlikte gündeme gelip gelmeyeceği baştan değerlendirilmelidir. Yol seçimi görevli mercii ve başvuru sırasını değiştirdiği için, yanlış merciye yapılan başvuru zaman kaybına yol açar.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın delil durumu ve tarihleri hesabı ve usulü doğrudan etkilediğinden, dosyaya özgü bir hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.