Bir zarar hem sözleşmeye aykırılıktan hem de haksız fiilden doğuyorsa, hangi hukuki sebebe dayanılacağı yalnızca teorik bir tercih değildir. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK ekseninde bu tercih; zamanaşımı süresini, ispat yükünü, yetkili mahkemeyi ve talep edilebilecek kalemleri doğrudan etkiler. Yanlış kurgulanan bir dilekçe, esasında haklı bir talebi usul nedeniyle kaybettirebilir.
İki Sorumluluk Türü Arasındaki Pratik Farklar
Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak kusuru zarar gören ortaya koyar. Zamanaşımı süreleri de aynı değildir ve haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesine bağlanır. Bu nedenle olayın anlatımında öğrenme anının hangi belgeyle sabitlendiği kritik önemdedir.
Sözleşme Yorumunda Başvurulacak Ölçütler
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, sözleşmedeki yanlış nitelendirmeye üstün tutulur
- Belirsiz kalan hükümler, o hükmü düzenleyen tarafın aleyhine yorumlanır
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve fatura açıklamaları yorumda destekleyici kayıt sayılır
- Genel işlem koşullarında beklenmedik hükümler denetime tabidir
- Sonraki fiilî uygulama, tarafların hükme yükledikleri anlamı gösterir
Dilekçeyi Kurarken İzlenecek Sıra
- Zarar kalemleri fiilî zarar, yoksun kalınan kâr ve manevi zarar olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için dayanılan hukuki sebep açıkça yazılır; gerekiyorsa terditli talep kurulur.
- Temerrüt ve faiz başlangıç tarihi, ihtarname veya dava tarihiyle ilişkilendirilerek gösterilir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, hesaplanabilirlik durumuna göre bilinçli olarak yapılır.
- Karşı tarafın sözleşmedeki sorumsuzluk kaydına dayanma ihtimali önceden yanıtlanır.
İhtar ve Temerrüt Zincirini Belgelemek
Uygulamada en sık kaybedilen kalem faizdir. İhtarname çekilmemiş veya çekilen ihtarın tebliğ belgesi saklanmamışsa, faiz başlangıcı dava tarihine çekilebilir. Aynı şekilde ayıp ihbarının süresinde yapıldığını gösteren kayıt bulunmadığında, esasa ilişkin haklı iddia dahi tartışmalı hâle gelir. Yazışmaların tarihli ve teslimi ispatlanabilir kanallardan yürütülmesi bu riski büyük ölçüde azaltır.
Tüketici İlişkisi Varsa Yol Ayrımı
Karşı taraf tüketici sıfatı taşıyorsa uyuşmazlığın görüleceği merci ve parasal sınırlar değişir; sözleşmedeki yetki ve tahkim kayıtları da tüketici lehine kısıtlanmıştır. Genel hükümlere göre hazırlanmış bir dilekçenin doğrudan sunulması, dosyanın görevsizlikle geri dönmesine ve zaman kaybına yol açar.
Bu değerlendirme genel bir çerçeve sunar; sözleşme metninin lafzı ve olayın gelişimi sonucu değiştirebilir. Talebinizi ileri sürmeden önce sözleşmenizin tamamının ve yazışmaların bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.