Zamanaşımı tartışmaları çoğu zaman takvimle değil, sözleşmenin nasıl okunduğuyla belirlenir. Aynı belgeye satım, eser veya hizmet sözleşmesi denmesi, uygulanacak süreyi ve sürenin başlangıç anını değiştirir. Türk Borçlar Kanunu bu süreleri düzenlerken HMK savunmanın hangi aşamada ileri sürülebileceğini, tüketici işlemlerinde ise TKHK ek koruma ölçütlerini getirir. Bu rehber, usule aykırı işlem yüzünden zamanaşımı savunmasının veya alacağın kaybedilmesini önlemeye odaklanır.
Önce Nitelendirme, Sonra Takvim
Bir işin sözleşme tipini belirlemek, tarafların verdiği başlıkla değil edimin niteliğiyle olur. Bedel karşılığı bir sonucun teslimi ile sürekli bir hizmetin görülmesi, farklı süre rejimlerine tabidir. Bu yüzden zamanaşımı hesabına girmeden önce, sözleşmenin hangi tipe girdiği ve karma bir yapı varsa hangi hükümlerin baskın olduğu yazılı olarak tespit edilmelidir.
Sürenin Başladığı Anı Tartışmaya Açmak
Uygulamada asıl mücadele sürenin uzunluğunda değil başlangıcındadır. Alacağın muaccel hâle geldiği an, taksitli ödemelerde her taksit için ayrı mı işlediği, ayıbın gizli olup olmadığı ve teslimin fiilen ne zaman gerçekleştiği bu noktada belirleyicidir. Kısmi ödeme, yazılı kabul veya yenileme gibi olgular süreyi kesebileceğinden, taraflar arasındaki her yazışma tarihiyle birlikte kronolojiye eklenmelidir.
Savunma Sırasını Kaçırmamak
- Zamanaşımı def'inin usulüne uygun ve zamanında ileri sürülmemesi
- Cevap dilekçesi süresinin kaçırılıp savunmanın genişletilmesi yasağına takılınması
- Kesme ve durma nedenlerinin belgelenmeden iddia edilmesi
- Sözleşmedeki süre kayıtlarının emredici hükümlerle çelişip çelişmediğinin denetlenmemesi
- Tüketici işlemi niteliğinin gözden kaçırılması ve başvurunun yanlış mercie yapılması
Dosyayı Kurarken İzlenecek Sıra
- Sözleşme metni, ekleri ve teklif yazışmaları tek dosyada birleştirilir.
- Her edim ve ödeme için tarih içeren bir kronoloji tablosu hazırlanır.
- Sözleşme tipi ve buna bağlı süre rejimi gerekçesiyle yazılır.
- Süreyi kesebilecek işlemler belgeleriyle işaretlenir.
- Karşı tarafın öne süreceği yorum senaryosu ve buna verilecek cevap önceden hazırlanır.
Belirsiz Kayıtların Okunması
Sözleşmedeki bir hüküm iki anlama geliyorsa, tarafların gerçek ve ortak iradesi ile metnin bütünü birlikte değerlendirilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki, karşı tarafça müzakere edilmemiş kayıtlar bakımından ise ayrı bir denetim gündeme gelir. Bu nedenle yorum tartışmasında sadece tartışmalı cümle değil, sözleşmenin tümü ve uygulanma biçimi delil olarak sunulmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; süre hesabı sözleşmenin tipine, tarafların sıfatına ve olayın gelişimine göre değişir. Elinizdeki sözleşme metniyle birlikte hukuki destek almanız, hem alacağın hem savunmanın korunması açısından önemlidir.