Bir sözleşmenin ihlal edildiğini bilmek ile bunu mahkeme önünde ispat edebilmek farklı şeylerdir. TBK'nın borca aykırılık hükümleri ile HMK'nın ispat kuralları birlikte okunduğunda, uyuşmazlığın çoğu zaman haklılık değil belge meselesi olduğu görülür. Bu rehber, sözleşme ihlali dosyalarında delil zincirinin nasıl kurulacağını ve hangi usul hatalarının talebi zayıflattığını ele alır.
İspat Kuralını Baştan Bilin
Belirli bir parasal değeri aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır; bu sınırın üzerindeki bir sözleşme yazılı bir belgeye dayandırılmadığında, karşı taraf muvafakat etmedikçe tanık dinlenemez. Sınır her yıl yeniden belirlendiği için, işlemin yapıldığı tarihteki değerin esas alınması gerekir. Yazılı bir sözleşme yoksa, elde bulunan yazışmaların delil başlangıcı sayılıp sayılamayacağı tartışılır. Delil başlangıcı kabul edilirse tanık dinlenmesinin önü açılır; bu nedenle karşı taraftan gelen ve borcu ima eden en kısa yazılı beyan bile saklanmalıdır.
Elektronik Kayıtların Yeri
HMK belge kavramını geniş tanımladığından, elektronik ortamdaki veriler de belge niteliği taşıyabilir. Ancak bir mesajın veya elektronik postanın delil değeri, içeriğinin yanı sıra kime ait olduğunun ve değiştirilmediğinin ortaya konulmasına bağlıdır. Bu nedenle yazışmaların yalnızca ekran görüntüsü değil, mümkün olduğunda cihaz üzerinden inceleme talebiyle birlikte sunulması daha güvenlidir. Sözleşmede bildirimlerin belirli bir adrese yapılacağı kararlaştırılmışsa, başka bir kanaldan yapılan bildirim ihlali ispat etmekte yetersiz kalabilir.
Temerrüt ve İhtar Zinciri
- Borcun muaccel hale geldiği tarih sözleşme hükümlerine göre belirlenir.
- İfa için süre verilmesi gereken hallerde ihtar noter aracılığıyla çekilir.
- İhtarda ifa süresi, talep edilen edimin kapsamı ve sonuçları açıkça yazılır.
- Sözleşmeden dönme, fesih veya aynen ifa seçeneklerinden hangisinin kullanıldığı net biçimde bildirilir.
- Bildirimin tebliğ belgesi, faiz başlangıcının ispatı için dosyada tutulur.
Talebi Zayıflatan Yaygın Hatalar
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshasının hiç bulunmaması, yalnızca taslak metnin saklanması
- Teslim ve kabul tutanaklarının düzenlenmemesi
- Ek protokol ve sonradan yapılan değişikliklerin sözlü bırakılması
- Faturaların tebliğ edilip edilmediğinin takip edilmemesi
- Kısmi ödemelerin hangi borca mahsup edildiğinin belirtilmemesi
Dava Öncesi Değerlendirme
Sözleşme ihlalinden doğan para alacaklarında, uyuşmazlığın niteliğine göre arabuluculuk adımının dava şartı olup olmadığı önceden belirlenmelidir. Ayrıca delil sözleşmesi kaydı bulunuyorsa, taraflar ispat yöntemini kendileri sınırlandırmış olabilir; böyle bir kayıt varken tanık deliline dayanmak boşuna zaman kaybı yaratır. Tüketici sıfatı taşıyan bir tarafın bulunduğu sözleşmelerde ise TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve görevli mahkeme değişir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve yazışma geçmişi ispat düzenini değiştirebileceğinden, dava öncesinde belgelerinizin bir hukukçu tarafından incelenmesi yararlı olur.