Bir zarar hem sözleşmeye aykırılıktan hem de haksız fiilden doğmuş görünebilir. Bu kavşakta yapılan nitelendirme tercihi yalnızca teorik değildir: zamanaşımı süresini, ispat yükünü ve hangi ön adımların zorunlu olduğunu doğrudan etkiler. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde nitelendirme ile süre planı arasındaki bağı ele alır.
Nitelendirme Kavşağı Neden Erken Geçilmeli
Taraflar arasında geçerli bir sözleşme varsa, aynı olay hem borca aykırılık hem haksız fiil olarak değerlendirilebilir. Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Zamanaşımı süreleri de iki yol için farklıdır. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce hukuki sebep bölümünün bilinçli kurulması, gerektiğinde her iki sebebe birlikte dayanılması gerekir.
Sözleşme Yorumunda Bakılacak Sıra
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullanılan kelimelerin ötesinde araştırılır.
- Sözleşme öncesi yazışmalar ve teklif metinleri iradeyi aydınlatmak için okunur.
- Taraflar arasındaki yerleşik uygulama ve önceki işlemler dikkate alınır.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddeler ayrı bir denetimden geçirilir.
- Belirsiz kalan noktalarda dürüstlük kuralı çerçevesinde tamamlayıcı yorum yapılır.
Zamanaşımı Saatini Durduran ve Kesen Adımlar
Zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesiyle işlemeye başlar; ancak öğrenme anının belgeye bağlanması çoğu dosyada tartışmalıdır. Bilirkişi raporu, servis kaydı veya yazışma tarihi bu anı ispatlayabilir. Borcun ikrarı, dava açılması ve icra takibi gibi işlemler zamanaşımını keser; buna karşılık karşı tarafla yürütülen görüşmeler tek başına süreyi durdurmaz. Uzlaşma arayışı sürerken süre takviminin ayrı yürütülmesi bu yüzden şarttır.
Arabuluculuk Masasına Hazırlıksız Oturmanın Bedeli
Ticari nitelikteki ve tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Bu aşamaya zarar hesabı yapılmadan gidildiğinde, ya gerçek zararın altında bir tutarda anlaşma imzalanır ya da müzakere sonuçsuz kapanır. Masaya oturmadan önce zarar kalemlerinin bir tablo hâlinde çıkarılması, faiz başlangıcının belirlenmesi ve hangi tutarın altına inilmeyeceğinin kararlaştırılması gerekir.
Talep Kalemlerinin Ölçülebilir Yazımı
Maddi zarar, yoksun kalınan kâr ve manevi zarar ayrı kalemler hâlinde gösterilmeli; belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi bilinçli yapılmalıdır. Faizin türü ve başlangıç tarihi talep sonucunda açıkça belirtilmelidir.
Bu rehber genel çerçeve sunar. Sözleşme metninizin ifadeleri ve olayın gelişimi sonucu değiştirebileceğinden, nitelendirme tercihini bir hukukçuyla birlikte yapmanız yerinde olacaktır.