Bir tazminat talebinde sonucu belirleyen şey çoğu zaman hakkın varlığı değil, o hakkın hangi takvimde, hangi hesap yöntemiyle ve hangi usul kanalında ileri sürüldüğüdür. Aşağıdaki notlar, TBK ve HMK ekseninde tazminat hesabını bir tabloya dönüştürmeyi, tabloyu süre planına oturtmayı ve dosyanın uzlaşma ile dava arasındaki eşiğini nasıl okuyabileceğinizi konu alıyor.
Zararın Doğduğu An ile Öğrenildiği An Aynı Değildir
Takvimin ilk kırılma noktası, zararın fiilen doğduğu tarih ile zarar görenin hem zararı hem de sorumlusunu öğrendiği tarihin birbirinden ayrılmasıdır. Haksız fiil kaynaklı taleplerde TBK, öğrenmeye bağlı süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen üst süreyi birlikte öngörür; sözleşmeye aykırılıkta ise ölçü, borcun muaccel hâle geldiği andır. Dosya kurulurken fiil tarihi, öğrenme tarihi ve muacceliyet tarihi ayrı ayrı belgelenmezse, karşı tarafın ileri süreceği zamanaşımı def’ine verilecek cevap baştan zayıf kalır.
Hesap Tablosu Dilekçeden Önce Kurulur
Talep sonucu, hesap tablosunun özeti olmalıdır; tersi değil. Tabloya girmesi gereken asgari kalemler şunlardır:
- Fiili zarar: onarım, yenileme, tedavi ve benzeri belgeli giderler
- Yoksun kalınan kazanç: dayanağı kayıtla gösterilebilen kısım ile takdire kalan kısım ayrı satırlarda
- Faiz başlangıcı: temerrüdün hangi belgeyle doğduğu (ihtar, vade, dava tarihi)
- Maddi ve manevi talebin ayrımı ve manevi talebin dayandığı somut olgular
- Zarar görenin kusuru veya zararı azaltma yükümlülüğüne ilişkin karşı argümanlar
Tüketici İşleminde Kanal Farkı
Talep bir tüketici işleminden doğuyorsa, TKHK kapsamındaki başvuru yolu ile genel hükümlere dayalı dava yolunun süreleri ve parasal eşikleri farklı işler. Aynı olayda yanlış kanalın seçilmesi yalnızca zaman kaybı değil, kimi hâllerde esasa girilmeden verilen bir usul kararı anlamına gelir. Bu nedenle sınıflandırma, hesap tablosu tamamlandıktan hemen sonra yapılmalıdır.
Uzlaşma Masasına Otururken Elde Ne Olmalı
- Alt sınır ve üst sınır: kabul edilebilir en düşük tutar ile talep edilen tutar önceden yazılmalıdır.
- Zaman maliyeti: yargılama süresi, bilirkişi ve harç giderleri, tahsil edilebilirlik riski birlikte tartılır.
- Karşı tarafın ödeme gücü: kâğıt üzerinde kazanılan bir alacak, tahsil edilemiyorsa dosyanın gerçek değerini değiştirir.
- Metnin kapsamı: sulh metninin hangi kalemleri kapattığı satır satır yazılmalı, geniş ve kapsamı belirsiz feragat ifadelerinden kaçınılmalıdır.
Dava Yolunun Öne Geçtiği Hâller
Zamanaşımı eşiğine yaklaşılmışsa, karşı taraf muhatap değiştirip yazışmayı sürüncemede bırakıyorsa ya da uyuşmazlığın çekirdeğinde hesaplanabilir bir tutar değil bir hukuki nitelendirme farkı varsa, görüşmeyi uzatmak genellikle aleyhe sonuç verir. Böyle dosyalarda dava açıp sulh görüşmesini yargılama içinde sürdürmek daha korunaklıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir. Her tazminat dosyasının hesap yöntemi, süre başlangıcı ve muhatabı kendi belgelerine göre değişir; ilerlemeden önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki görüş alınması yerinde olur.