Zamanaşımı, hakkı ortadan kaldırmaz; ileri sürüldüğünde talebin dinlenmesini engeller. Bu ayrım, hem davacı hem davalı tarafın stratejisini baştan değiştirir. TBK ve HMK ekseninde, tazminat hesabı ile zamanaşımı savunmasının nasıl birlikte planlanacağına ve hangi olayların süreyi kestiğine bakalım.
Bir Def’idir: Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı, hâkim tarafından resen değil, taraflarca ileri sürüldüğünde değerlendirilir ve bunun için usulün öngördüğü aşama kaçırılmamalıdır. Cevap dilekçesinin verilmesi gereken süre geçtikten sonra ileri sürülen def’i, karşı tarafın açık muvafakati bulunmadıkça sonuç doğurmaz. Davalı tarafta çalışan bir dosyada, bu nedenle ilk yapılacak iş esasa girmeden önce süre hesabının çıkarılmasıdır.
Süreyi Kesen ve Durduran Olaylar Ayrı Ayrı Kaydedilir
- Borçlunun borcu ikrar etmesi: yazılı kabul, kısmi ödeme, faiz ödemesi veya teminat verilmesi
- Alacaklının dava açması, icra takibi başlatması ya da alacağını iflas masasına bildirmesi
- Tarafların ilişkisinden veya kişisel durumlardan doğan ve süreyi işlemez kılan hâller
Buna karşılık, alacaklının borçluya gönderdiği tek taraflı bir hatırlatma veya ihtar, kural olarak zamanaşımını kesmez. Uygulamada en sık yapılan hata budur: yazışmayla yıllarca sürdürülen bir talep, süreyi koruduğu sanılırken tükenmiş olur.
Kesilmenin Sonucu: Sayaç Sıfırlanır
Zamanaşımı kesildiğinde süre kaldığı yerden devam etmez, yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle dosyada yalnız başlangıç tarihi değil, her kesme olayının tarihi de ayrı satırda tutulmalıdır. Birden fazla borçlu veya kefalet ilişkisi varsa, kesmenin kimin bakımından sonuç doğurduğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Kısmi Dava, Islah ve Hesap İlişkisi
Zararın tamamı baştan hesaplanamıyorsa kısmi talep gündeme gelir; ancak sonradan artırılan kısım bakımından zamanaşımı itirazının ileri sürülmesi ihtimali hesaba katılmalıdır. Bu nedenle bilirkişi raporundan sonra yapılacak artırımın zamanlaması, rapora itiraz süresiyle birlikte planlanmalıdır. Tüketici işlemlerinden doğan taleplerde TKHK’nın öngördüğü özel süre rejiminin genel hükümlerle yarışabileceği de gözden kaçırılmamalıdır.
Sulh Görüşmesi Sürerken Verilecek Karar
- Görüşmelerin sürmesi tek başına süreyi korumaz; koruyucu bir işlem yapılmalı mı?
- Karşı taraftan alınacak yazılı bir kabul beyanı, hem hesabı hem süreyi netleştirir mi?
- Süre eşiğine az kalmışsa, dava açıp görüşmeyi yargılama içinde sürdürmek daha güvenli mi?
- Anlaşma sağlanırsa metinde ödeme takvimi ve gecikme sonuçları düzenlenmiş mi?
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Süre hesapları alacağın türüne ve ilişkinin niteliğine göre değiştiğinden, bir işlem yapmadan önce belgeleriniz üzerinden hukuki değerlendirme alınması önerilir.