Sözleşmeye aykırılık dosyalarında en çok tartışılan konu ihlalin varlığı değil, ihlalin karşı tarafa usulüne uygun bildirilip bildirilmediğidir. TBK'daki temerrüt, ayıp ve fesih hükümleri büyük ölçüde bir bildirim zincirine bağlanmıştır; HMK ise bu zincirin nasıl ispatlanacağını belirler. Bu rehber, ihbar ve ihtar aşamasının ispat yapısını ele alır.
İhbarın Türü Talebi Belirler
Bildirimler tek tip değildir. Ayıbın bildirilmesi, temerrüde düşürme ihtarı, süre verme, fesih beyanı ve dönme bildirimi farklı hukuki sonuçlar doğurur. Aynı metinde birbirini dışlayan taleplerin yazılması, sonradan hangi hakkın kullanıldığı tartışmasına yol açar. Bu nedenle bildirim yazılmadan önce hangi hukuki imkânın kullanılacağına karar verilmelidir.
Gönderim Biçimi Bir Usul Meselesidir
Sözleşmede bildirimlerin nasıl yapılacağı düzenlenmişse o yöntem esastır. Yalnızca telefonla iletildiği söylenen bir ihtarın ispatı güçtür; e-postanın yeterli sayılmadığı bir sözleşmede e-posta ile yapılan bildirim tartışma üretir. İspat gücü sıralaması pratikte şu biçimde işler:
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtar ve tebliğ şerhi
- Sözleşmede öngörülmüşse kayıtlı elektronik posta
- Teslim kaydı bulunan kurye veya iadeli gönderim
- Karşı tarafın cevabıyla teyit edilmiş e-posta yazışması
- Yalnızca tek taraflı olarak arşivlenmiş mesaj kayıtları
Muhatap ve Adres Hatası Zinciri Kırar
İhtarın şirketin yetkili temsilcisine değil bir çalışanına gönderilmesi, ticaret sicilinde kayıtlı adres yerine eski adrese yapılması veya birden fazla borçlunun bulunduğu ilişkide yalnızca birine gönderilmesi bildirimi etkisiz kılabilir. Bu nedenle gönderim öncesinde muhatabın güncel sicil bilgisi doğrulanmalı; müteselsil sorumluluk varsa bildirim tüm sorumlulara yapılmalıdır.
Süre Vermenin İçeriği
Süre verilen ihtarlarda sürenin ne zaman başladığı, kaç gün olduğu ve sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bir "en kısa sürede" ifadesi, ihtarın sonuç doğurmasını engelleyebilir. Ayıba ilişkin bildirimlerde ise gecikme, hakkın kullanılamaması sonucuna kadar gidebilir; tüketici işlemi niteliği taşıyan ilişkilerde TKHK'nın koruyucu hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Zamanaşımı Takvimi Bildirim Zinciriyle Birlikte Tutulur
Sözleşmeden doğan alacaklar bakımından kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder; ihtar göndermek kural olarak zamanaşımını kesmez. Bu ayrımın karıştırılması, yazışmalarla geçen aylar sonunda alacağın zamanaşımına uğramasına yol açar. Bu nedenle bildirim takvimi ile zamanaşımı takvimi aynı tabloda ama ayrı satırlarda izlenmelidir.
Uzlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Ticari ilişkinin sürmesi isteniyorsa, ihtar sonrası müzakere genellikle daha yüksek fayda üretir. Ancak müzakere metninde alacağın kabulüne dair ifadelerin nasıl yazıldığı önemlidir; hem karşı taraf için hem sizin için sonuç doğurur. Anlaşma sağlanacaksa hangi kalemlerin kapsandığı, ödeme takvimi ve takvime uyulmaması hâlinde uygulanacak sonuç yazılmalıdır. Dava yolu seçilecekse, arabuluculuk dava şartı kapsamına giren bir uyuşmazlık olup olmadığı önceden kontrol edilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve bildirim hükümleri sonucu değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce metnin bir hukukçu tarafından denetlenmesini öneririz.