Ayıplı mal veya ifadan doğan uyuşmazlıklarda talep çoğu zaman haklıdır; kaybedilen şey haklılık değil, hesabın kurulma biçimi ve zamanıdır. Tazminat hesabı, bildirim yapıldığı tarihte hangi seçimlik hakkın kullanıldığına göre şekillenir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde ayıp bildiriminden tazminat kalemlerinin yazımına kadar olan süreci takvimlemeye ve sulh ile dava arasındaki tercihi rakamla karşılaştırmaya odaklanır.
Bildirim Tarihi Neden Hesabı Belirler
Alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre gözden geçirmek ve ortaya çıkan ayıbı uygun sürede bildirmekle yükümlüdür. Bildirim geciktiğinde tartışma esasa değil, ayıbın kabul edilmiş sayılıp sayılmadığına kayar. Bu yüzden ilk üretilmesi gereken belge dilekçe değil, tarihli bildirim zincirinin kendisidir: teslim tutanağı, ilk yazışma, servis kaydı, ihtarname.
Talep Kalemlerinin Ayrıştırılması
TBK, ayıplı ifada birden çok seçimlik hak tanır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, onarım ve ayıpsız benzeriyle değişim. Bunlar birbirinin alternatifidir; hesap tablosu da buna göre kurulmalıdır.
- Bedel indirimi isteniyorsa ayıplı ve ayıpsız değer farkının ölçüsü
- Onarım isteniyorsa onarım maliyeti ve kullanım kaybı
- Dönme hâlinde iade edilecek bedel ile yapılan zorunlu giderler
- Ayrıca istenebilecek gecikme faizi ve varsa dolaylı zararlar
Sulh Masasında Karşılaştırılması Gereken İki Rakam
Sulh teklifi geldiğinde tek başına teklif tutarına bakmak yanıltıcıdır. Doğru karşılaştırma, teklif ile davanın beklenen net sonucu arasındadır: yargılama gideri, bilirkişi ücreti, faizin işleyeceği süre ve tahsil riski hesaba katılmalıdır. Bu kalemler yazılmadan verilen sulh kararı, çoğu zaman sonradan pişmanlık üretir.
Zamanaşımı ve Merci Planı
Ayıptan doğan taleplerde kanun özel zamanaşımı süreleri öngörür; satıcının ayıbı gizlemesi veya ağır kusuru hâlinde bu süreler farklı işler. Ayrıca uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığına göre görevli merci ve dava öncesi zorunlu aşamalar değişir. Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü uyuşmazlık türlerinde bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir. Merci ve zamanaşımı, planın en başında birlikte belirlenmelidir.
Uygulama Notu
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metninizdeki özel hükümler sonucu değiştirebilir. Somut sözleşme ve yazışmalarınız incelenmeden yapılacak hesap, gerçek alacağınızı yansıtmayabilir.