Bir sözleşmenin ihlal edildiği iddiası çoğu zaman tek bir soruya dayanır: taraflar aslında neyi kararlaştırmıştı? Sözleşme yorumu, ihlal tartışmasının kalbinde yer alır; çünkü edimin kapsamı belirlenmeden ihlalin varlığı da tartışılamaz. Bu rehber, ihlal iddiasını yorum ekseninde nasıl kurgulayacağınızı ele alır.
Yorumda Öncelik: Sözcük mü, Gerçek İrade mi?
Türk Borçlar Kanunu, sözleşmelerin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını benimser. Yazılı metindeki bir sözcük yanlış veya eksik kullanılmışsa, salt lafza değil işin niteliğine, öncesindeki yazışmalara ve tarafların fiili uygulamasına bakılır. Bu yüzden ihlal iddiasında, sözleşme öncesi teklif-kabul yazışmaları çoğu kez metnin kendisi kadar değerlidir.
Belirsiz Kayıtların Yorumu
Bir hüküm iki anlama da çekilebiliyorsa, uygulamada metni kaleme alan aleyhine yorum ilkesi devreye girebilir. Tüketici konumundaki taraf lehine yorum ise TKHK kapsamındaki ilişkilerde ayrıca önem taşır.
İhlali Somutlaştırmak
İhlal soyut bir şikayet değil, ölçülebilir bir sapmadır. Bunu kurarken:
- Kararlaştırılan edim ile fiilen yerine getirilen edimi yan yana koyun.
- Gecikme mi, ayıplı ifa mı, hiç ifa etmeme mi olduğunu ayırın; her biri farklı sonuç doğurur.
- Karşı tarafın kusurunun bulunup bulunmadığını ve zararla nedensellik bağını ayrıca gösterin.
İhtar ve Temerrüt Basamağı
Çoğu talep, borçlunun temerrüde düşürülmesine bağlıdır. Kural olarak muaccel bir borçta ihtar temerrüt için gereklidir; ancak kesin vadeli işlerde veya tarafların ihtara gerek olmadığını kararlaştırdığı hallerde ihtar aranmayabilir. İhtarın içeriği, süresi ve tebliğ tarihi daha sonra ispat açısından belirleyici olur; bu nedenle noter kanalı çoğu dosyada tercih edilir.
Talep Seçenekleri Arasında Tercih
Sözleşmeye aykırılıkta alacaklının önünde genellikle aynen ifa, ifa yerine tazminat, sözleşmeden dönme gibi seçenekler bulunur. Bu seçim geri alınması güç sonuçlar doğurduğu için baştan stratejiyle yapılmalıdır. Dava dilekçesinde talebi terditli (kademeli) kurmak, mahkeme birinci talebi kabul etmezse ikincisinin değerlendirilmesini sağlayarak hak kaybını azaltır. İspat yükü kural olarak ihlali ileri süren tarafta olduğundan, delil listesi dilekçeyle birlikte netleştirilmelidir.
Değerlendirme
Sözleşme uyuşmazlıklarında sonuç, metnin sözcükleri kadar tarafların davranış geçmişine de bağlıdır. Aynı ihlal iddiası, sözleşmenin türüne ve delillerin niteliğine göre çok farklı sonuçlanabilir. Kendi dosyanızdaki kayıtları bir avukatla birlikte değerlendirmeniz, talep türünü isabetli seçmeniz açısından yerinde olur.