Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde dosyanın seyri çoğu kez dava dilekçesinden önce, ihbar ve ihtarın yapıldığı gün belirlenir. Bu rehber, tazminat talebinin hangi mahkemede ve hangi yerde ileri sürüleceği sorusunu ihbar zamanlaması ile birlikte ele alır.
İhbar Neden Yetki Tartışmasından Önce Gelir
İhbar, borçluyu temerrüde düşüren, ayıp veya aykırılığı kayıt altına alan ve zararın başlangıç anını belgeleyen işlemdir. İhbarın tarihi belirsizse, sonradan hangi mahkemenin yetkili olduğu tartışması anlamsızlaşır; çünkü talebin dayandığı olgu zamanda sabitlenmemiş olur. Bu nedenle noter ihtarı, kayıtlı elektronik posta veya teslim belgesi gibi tarihi ispatlanabilir bir kanal tercih edilmelidir.
Görev: Asliye Hukuk, Asliye Ticaret ve Tüketici Mahkemesi
Aynı sözleşme metni, taraf sıfatına göre farklı mahkemenin görev alanına girebilir. İki tacir arasındaki ticari iş niteliğindeki ilişki asliye ticaret mahkemesine, tüketici işlemi niteliğindeki ilişki tüketici mahkemesine, bunların dışındaki genel nitelikli uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesine aittir. Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak değiştiremez ve mahkeme yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir.
Yetki: Genel Kural, İfa Yeri ve Yetki Sözleşmesi
Kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Sözleşmeden doğan davalarda, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de dava açılabilir; bu seçimlik olanak, ifa yerinin sözleşmede açıkça yazılı olduğu dosyalarda güçlü bir avantaj sağlar. Yetki sözleşmesi ise yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir; tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde bu tür kayıtlara dayanmak sonuç doğurmaz.
Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı Süreyi Nasıl Tüketir
Yanlış mercide açılan dava kendiliğinden ölmez, ancak tehlikeli bir saat başlatır. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde, kararın kesinleşmesinden itibaren yasada öngörülen iki haftalık kesin süre içinde dosyanın görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Bu talep unutulursa dava açılmamış sayılır; bu arada zamanaşımı işlemeye devam ettiği için talep hakkı fiilen ortadan kalkabilir.
Dilekçe Öncesi Kontrol Listesi
- İhbar/ihtarın tarihi ve tebliğ belgesi dosyada mı?
- Taraflardan biri tacir mi, işlem tüketici işlemi mi?
- Sözleşmede ifa yeri ve yetki kaydı var mı, taraflar bakımından geçerli mi?
- Talep kalemleri (asıl alacak, gecikme faizi, munzam zarar) ayrı ayrı gösterildi mi?
- Görevsizlik ihtimaline karşı iki haftalık başvuru takvime işlendi mi?
Buradaki açıklamalar genel nitelikli bilgilendirmedir. Sözleşme metninin kendine özgü kayıtları görev ve yetki sonucunu değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.