Aynı olaydan hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil sorumluluğu doğabilir. Bir hizmet sağlayıcının kusuru, hem sözleşmedeki edimi ihlal eder hem de bağımsız bir zarar yaratır. Bu iki temelin yetki kuralları ve süreleri farklı olduğundan, davacının yapacağı ilk seçim sonucu doğrudan etkiler.
Yetki: seçenekleri bilerek kullanmak
HMK genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. Haksız fiilde ise fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri bakımından ek seçenekler vardır. Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de gündeme gelir. Yani aynı olay için birden çok yetkili yer bulunabilir; tercih, tanıkların ve keşif konusunun bulunduğu yere göre yapılmalıdır.
Yetki sözleşmesinin sınırı
Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerlidir; buna karşılık taraflardan biri tacir değilse sözleşmedeki yetki kaydı sonuç doğurmaz. TKHK kapsamına giren ilişkilerde tüketici lehine olan yetki kuralları ayrıca korunur. Bu nedenle sözleşme metnindeki yetki maddesi, tarafların sıfatı belirlenmeden uygulanmamalıdır.
Görev: değer değil nitelik belirler
- Genel kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir; dava değeri tek başına görevi değiştirmez.
- Ticari işletmeyi ilgilendiren uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi devreye girer.
- Tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklar tüketici mahkemesine aittir.
- Ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olduğundan, nitelik hatası dava şartı eksikliğine dönüşür.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre aynı şey değil
TBK kapsamında haksız fiilden doğan tazminat talebi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen süre ile fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen uzun süreye tabidir. Sözleşmeye aykırılıkta ise kural olarak farklı bir zamanaşımı rejimi uygulanır. Zamanaşımı def'i taraflarca ileri sürülmedikçe dikkate alınmaz; buna karşılık hak düşürücü süreler hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Ayıba karşı tekeffül gibi bazı taleplerde ihbar yükümlülüğü ve kısa süreler devreye girer; bu ayrım dilekçe kurulurken açıkça yazılmalıdır.
Sözleşme yorumunda dayanaklar
- Sözleşme öncesi yazışmaları ve teklif metinlerini kronolojik olarak dizin.
- Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığını gösteren fatura ve teslim kayıtlarını ekleyin.
- Belirsiz hükümlerde düzenleyen aleyhine yorum ilkesini somut cümleye bağlayarak tartışın.
- Genel işlem koşullarına karşı yazılmamış sayılma iddianızı ayrı başlıkta ileri sürün.
- Temerrüt ihtarının tarihini ve içeriğini faiz talebinin dayanağı olarak gösterin.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı hem yetkiyi hem süreyi değiştirebileceğinden, dava yolunu seçmeden önce belgelerinizin bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.