Satılanda veya eserde ayıp iddiası, TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK'nın kesişiminde yer alır. Bu alanda hak kaybının en sık nedeni, ayıbın ispat edilememesi değil; bildirimin geciktirilmesi ve talebin yanlış mercide ileri sürülmesidir.
Ayıbın türü takvimi belirler
Teslim anında gözle görülebilen açık ayıp ile ancak kullanımla ortaya çıkan gizli ayıp farklı bildirim düzenlerine tabidir. Açık ayıplarda alıcıdan, malı gözden geçirmesi ve tespit ettiği aykırılığı uygun sürede satıcıya bildirmesi beklenir. Gizli ayıp ortaya çıktığında ise bildirim gecikmeksizin yapılmalıdır. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla ya da hile ile gizlediği hâllerde, süre sınırlamalarına dayanamayacağı kabul edilir; bu istisna iddia edilecekse ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmelidir.
Bildirimi ispatlanabilir hâle getirmek
- Noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektup tercih edilir; sözlü şikâyet ispat gücü taşımaz.
- Bildirimde ayıbın niteliği somut olarak tarif edilir, genel memnuniyetsizlik ifadeleri kullanılmaz.
- Seçilen hak açıkça yazılır: onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme.
- Servis kayıtları, fotoğraf ve teslim tutanakları ekte tarihleriyle birlikte sunulur.
- Malın iade edilmesi gerekiyorsa, ne zaman ve hangi koşullarda iade edileceği belirtilir.
Hangi kapı çalınacak
- Alıcı tüketici sıfatıyla hareket etmişse, uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer; tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartıdır.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari nitelikteyse, konusu para alacağı olan taleplerde ticari uyuşmazlıklara ilişkin dava şartı arabuluculuk uygulanır ve dava asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Diğer hâllerde genel görevli asliye hukuk mahkemesi yetkilidir; yetki, davalının yerleşim yeri ile ifa yeri kurallarına göre belirlenir.
Delil tespitinin zamanlaması
Ayıp iddiasında en değerli adım, malın mevcut durumunun bozulmadan kayıt altına alınmasıdır. Kullanılmaya devam edilen bir üründe ayıbın kaynağını sonradan ayrıştırmak güçleşir. Bu nedenle dava veya arabuluculuk sürecinden önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, bilirkişinin ayıbı imalattan mı yoksa kullanım hatasından mı kaynaklandığını değerlendirmesine imkân verir. Tespit talebi, sürelerin korunması bakımından da somut bir tarih ortaya koyar.
Zamanaşımı ve talep kalemleri
Ayıptan doğan taleplerin zamanaşımı, malın türüne ve satıcının ayıbı gizleyip gizlemediğine göre değişir. Ayrıca ayıptan doğan zarar için tazminat talebi, bedelden indirim veya dönme talebinden ayrı bir kalem olarak kurulmalı; her kalemin dayanağı dilekçede ayrı başlıkta gösterilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi izlenecek yolu değiştirir. Bildirim süreleri kısa olduğundan, ayıbı fark ettiğiniz anda bir hukukçuyla görüşmeniz sonradan doğacak kayıpları önler.