Ticari ya da bireysel bir sözleşmenin ihlal edildiğini göstermek, çoğu zaman sözleşme metnini ibraz etmekle bitmez. Sözleşme ihlali dosyalarında asıl mücadele, ihlalin hangi anda gerçekleştiği ve karşı tarafın bu durumdan usulüne uygun biçimde haberdar edilip edilmediği üzerinde yürür. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde delil düzenini, süre kaybı riskine odaklanarak kuruyor.
İhlal Anını Belirlemek
Delil hazırlığının ilk adımı, ihlalin tarihini bir aralık olarak değil tek bir gün olarak tespit etmeye çalışmaktır. Edimin hiç yerine getirilmemesi, geç yerine getirilmesi ve ayıplı biçimde yerine getirilmesi farklı sonuçlar doğurur; zamanaşımının başlangıcı da bu ayrıma göre değişir. Teslim tutanağı, kabul yazışması, fatura tarihi ve ödeme hareketleri bir zaman çizelgesinde yan yana dizildiğinde, ihlal anı çoğu dosyada kendiliğinden görünür hâle gelir.
İhtarın Delil Değeri
- İhtar, yalnızca talebi bildirmez; temerrüdün başlangıcını da belgeler.
- Metinde hangi edimin, hangi süre içinde, hangi biçimde isteneceği açıkça yazılmalıdır.
- Gönderim yöntemi, muhatabın adresine uygun seçilmelidir; ulaşmayan ihtar sonuç doğurmaz.
- Sözleşmede bildirim şekli kararlaştırılmışsa, o şekle uyulmaması ayrı bir savunma yaratır.
- İhtardan sonra yapılan kısmi ödemeler ve yazışmalar da ayrıca kaydedilmelidir.
Yazışmadan Delil Üretmek
Uygulamada tarafların en güçlü delili çoğu zaman kendi e-posta ve mesaj arşivleridir. Ancak bu arşiv, sonradan derlendiğinde eksik ve seçilmiş görünür. Etkili yöntem, uyuşmazlık belirdiği anda tüm yazışmaların kesintisiz ve kronolojik biçimde çıkarılması, ardından ihlalle ilgili olanların ayrı bir dizinde işaretlenmesidir. Karşı tarafın kendi beyanıyla kabul ettiği hususlar, sonradan çürütülmesi en zor delil grubunu oluşturur.
Talebi Sayısallaştırmak
- Asıl alacak, gecikmeden doğan kalemler ve yapılan masraflar ayrı satırlarda gösterilir.
- Her kalem için hesabın dayandığı belge numarası yazılır.
- Sözleşmede cezai şart varsa, koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca değerlendirilir.
- Karşı tarafın alacak iddiaları önceden hesaplanır; takas ihtimali baştan planlanır.
Tüketici İlişkisi Farkı
Sözleşmenin tarafı tüketici ise, TKHK'dan doğan koruyucu hükümler devreye girer ve hem başvurulacak merci hem de haksız şart denetimi bakımından tablo değişir. Bu nedenle dosya açılırken ilk sorulacak sorulardan biri, ilişkinin ticari mi tüketici işlemi mi olduğudur; yanlış nitelendirme, doğru delillere rağmen yanlış mercie gidilmesine yol açar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin biçimi değiştikçe izlenecek yol da değişeceğinden, sözleşme metniyle birlikte bir hukukçudan görüş alınması önerilir.