Teslim alınan malın ya da yapılan işin ayıplı çıkması hâlinde alıcının hakları vardır; ancak bu haklar zaman içinde eriyen haklardır. TBK'nın satıcının ayıptan sorumluluğuna ilişkin düzenlemesi, HMK'nın ispat kuralları ve tüketici işlemlerinde TKHK birlikte değerlendirildiğinde, dosyanın kaderini çoğu kez ihbarın yapılıp yapılmadığı ve ne zaman yapıldığı belirler. Aşağıdaki kontrol listesi, süre aşımı riskini azaltmak için sıralanmıştır.
Gözden Geçirme ve İhbar Külfeti
Kural olarak alıcı, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın fark edildiği ana bağlanır. Bu ayrımın önemi şudur: açık ayıp geç bildirildiğinde mal kabul edilmiş sayılabilirken, gizli ayıpta tartışma ayıbın ne zaman öğrenildiğine kayar.
İhbarı İspatlayan Kayıtlar
Telefonla yapılan bildirim, karşı taraf kabul etmediğinde ispatlanamaz. Bu nedenle bildirimin izlenebilir bir kanalla yapılması gerekir.
- Noter ihtarnamesi ya da tebliğ edildiği belgelenebilen yazılı bildirim
- Servis kaydı, arıza formu ve teknik rapor gibi tarihli belgeler
- Kurumsal e-posta yazışmaları ve karşı tarafın cevabını içeren mesaj geçmişi
- Ayıbı gösteren, çekim tarihi belli fotoğraf ve videolar
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Sürenin Farkı
İki kavram sıkça karıştırılır. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmazken, hak düşürücü süre resen gözetilir ve hakkın kendisini sona erdirir. Satıcının ayıbı ağır kusurla ya da hile ile gizlediği hâllerde ise sürelerden yararlanamayacağı kabul edilir; bu iddia ileri sürülecekse gizlemeye ilişkin delil baştan hazırlanmalıdır.
Seçimlik Hakların Sıralanması
- Sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsızıyla değişim seçeneklerinin dosyaya uygunluğunun değerlendirilmesi
- Talebin ana ve yedek talep olarak kademeli yazılması
- Onarım denenmişse geçen sürenin ve tekrarlayan arızaların belgelenmesi
- Zarar kalemlerinin fatura ve ödeme kayıtlarıyla ayrı ayrı gösterilmesi
Dava Öncesi Hazırlık
Delil tespiti, malın niteliği bozulmadan durumunu kayda geçirmenin en güvenli yoludur; özellikle onarım ya da kullanım nedeniyle mevcut hâlin değişeceği durumlarda gecikmeden istenmelidir.
Burada anlatılanlar genel bir çerçevedir; sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebilir. Süreler işlemeye devam ettiğinden, ayıbı fark ettiğiniz anda bir hukukçudan görüş almanız yerinde olur.