Sözleşme ihlallerinde tarafların çoğu, önce sorunu konuşarak çözmeyi dener ve resmi bildirimi geciktirir. Oysa TBK sistematiğinde birçok hak, zamanında yapılan bir ihbara bağlıdır. Bildirim geciktiğinde, ihlal açık olsa bile ayıp bildirimi, temerrüt veya dönme haklarının kullanılması tartışmalı hâle gelir. Bu kontrol listesi, ihbar aşamasına odaklanır.
Önce İhbar Türü Belirlenir
- Ayıp ihbarı: teslim edilen edimdeki eksiklik veya kusur, gözden geçirme sonrasında gecikmeksizin bildirilmelidir.
- Temerrüt ihtarı: borçluya uygun bir süre verilerek edimin yerine getirilmesi istenir; süre sonunda seçimlik haklar doğar.
- Fesih veya dönme bildirimi: hangi hakkın kullanıldığı açıkça yazılmalı; belirsiz ifadeler sonradan yorum tartışmasına yol açar.
- Zarar bildirimi: ihlalden doğan zararın kapsamı, tespit edilebildiği ölçüde erken bildirilir.
İhbarın İçeriği: Üç Zorunlu Unsur
Etkili bir ihtarname üç unsuru birlikte taşır. Birincisi, ihlalin somut tanımıdır: hangi edim, hangi tarihte, ne şekilde yerine getirilmemiştir. İkincisi, talebin ne olduğudur: aynen ifa mı, bedel indirimi mi, ayıplı malın değiştirilmesi mi, tazminat mı? Üçüncüsü, verilen süredir. Bu üç unsurdan biri eksik olduğunda, karşı taraf bildirimin kapsamını daraltarak savunma üretebilir.
Bildirimin İspatı: Gönderim Değil Ulaşım
Uygulamada en sık görülen hata, ihtarın gönderilmiş olmasının yeterli sanılmasıdır. Belirleyici olan, bildirimin muhataba ulaştığı tarihtir. Bu nedenle noter aracılığıyla gönderim, kayıtlı elektronik posta veya iadeli taahhütlü gönderi tercih edilmeli; sözleşmede bildirim adresi kararlaştırılmışsa o adres kullanılmalıdır. E-posta veya mesajla yapılan bildirimlerde ise sözleşmenin bu yönteme izin verip vermediği kontrol edilir.
Zamanaşımı Takvimi
- Alacağın türü belirlenir: bazı alacaklar genel süreye, bazıları daha kısa özel sürelere tabidir.
- Sürenin başlangıcı yazılır: muacceliyet tarihi, teslim tarihi veya ihlalin öğrenildiği tarih ayrı ayrı not edilir.
- Kesilme ve durma hâlleri izlenir: dava açılması, takip başlatılması veya borcun ikrarı süreyi etkiler.
- Dava şartı arabuluculuk kapsamına giren ticari veya tüketici uyuşmazlıklarında, başvurunun süreye etkisi hesaba katılır.
Tüketici Sözleşmelerinde Ek Boyut
Karşı taraf tüketici ise, TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve genel sözleşme hükümleri her zaman aynen uygulanmaz. Bu durumda ihbarın şekli, tüketiciye tanınan seçimlik haklar ve başvurulacak merci farklılaşır. Sözleşmenin niteliği belirlenmeden hazırlanan ihtarname, yanlış merci ve yanlış talep riski taşır.
Yukarıdaki adımlar genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. İhtarname metni sonraki tüm aşamaların temelini oluşturduğundan, gönderim öncesinde hukuki kontrol yaptırmanız hak kaybı ihtimalini önemli ölçüde azaltır.