Satım ilişkisinde alıcının en kolay kaybettiği hak, hakkın kendisi değil onu ileri sürme imkânıdır. TBK, ayıplı mal teslim edildiğinde alıcıya gözden geçirme ve bildirim külfeti yükler; bu külfet yerine getirilmezse mal kabul edilmiş sayılır. Bu rehber, tüketici işlemi dışındaki alımlarda ihbar zamanlamasını ele alır.
Gözden Geçirme Külfetinin Anlamı
Alıcının, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmesi ve açık ayıpları uygun süre içinde satıcıya bildirmesi beklenir. Gizli ayıp söz konusuysa süre, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren işler ve bildirimin gecikmeksizin yapılması aranır. "Uygun süre" malın niteliğine göre değişir: bozulabilir bir emtia ile bir üretim makinesi aynı ölçüye tabi tutulamaz.
İhbarı Ayakta Tutan Kayıtlar
- Teslim irsaliyesi ve sevk tarihi
- Malın açıldığı ve kontrol edildiği anın kayıtları
- Numune alma, test veya kalite kontrol raporu
- İhbarın satıcıya ulaştığını gösteren yazılı kanal kaydı
- Ayıbın niteliğini ve kapsamını gösteren ölçülebilir tespit
İhbar Metninde Hangi Cümle Kurulmalı?
Bildirimde yalnızca "mal ayıplıdır" denmesi yeterli değildir. Ayıbın hangi noktada olduğu, hangi standardı karşılamadığı ve hangi sonuca yol açtığı belirtilmelidir. İhbar aşamasında seçimlik hakkın hemen kullanılması zorunlu olmasa da, satıcıya makul bir süre tanınarak talebin yönü işaret edilmelidir. Böylece sonraki aşamada satıcının "bana hiç bildirilmedi" savunması dayanaksız kalır.
Delil Tespiti: İhbardan Sonra Atlanmaması Gereken Adım
Ayıp zamanla ortadan kalkabilecek ya da tartışmalı hâle gelebilecek nitelikteyse, HMK kapsamında delil tespiti istenmesi dosyayı güvenceye alır. Malın iade edilmesi, onarıma verilmesi veya kullanılmaya devam edilmesi durumunda ilk hâlin ispatı güçleşir. Tespit talebi, ihbardan hemen sonra ve mal üzerinde herhangi bir müdahale yapılmadan önce değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Satıcının ayıptan doğan sorumluluğu belirli bir zamanaşımına tabidir; ancak satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse bu süreden yararlanamaz. Uyuşmazlık tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK'nın kendine özgü düzeni devreye girer ve süreler farklılaşır. İlişkinin hangi rejime tabi olduğu, ihbar yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Satım ilişkileri sözleşme metnine ve sektör teamülüne göre değişir. Bu yazı yol gösterici bir çerçeve verir; önemli tutarlı alımlarda ihbar metni gönderilmeden önce hukuki görüş alınması sonraki tartışmaları azaltır.