Sözleşme konusu edimin ayıplı ifa edilmesi halinde talep edilebilecek tutar, çoğu zaman uyuşmazlığın kendisinden daha çok tartışılır. Hesabın yöntemi kadar, davanın hangi mahkemede açıldığı ve talebin hangi süre içinde ileri sürüldüğü de sonucu belirler. TBK ayıptan doğan sorumluluğu, HMK görev ve yargılama usulünü, tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise TKHK ayrı bir rejimi devreye sokar.
Önce Sıfat Belirlenir: Tüketici mi, Tacir mi
Aynı ayıplı ürün, alıcının sıfatına göre bambaşka bir usule tabi olur. Ticari amaçla alınan malda uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde ve daha kısa muayene-ihbar süreleriyle görülürken, tüketici işlemlerinde parasal eşiğe göre hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi devreye girer. Sıfatın yanlış belirlenmesi, dilekçenin görev yönünden reddiyle sonuçlanır ve bu sırada zamanaşımı işlemeye devam eder.
Tazminat Kalemlerinin Ayrıştırılması
Ayıptan doğan tazminat tek bir kalem değildir; talebin ayrıştırılmadan tek rakam olarak yazılması, ispat aşamasında dosyayı zayıflatır.
- Ayıplı edimin değeri ile ayıpsız hali arasındaki fark.
- Onarım için yapılan ve belgelenebilen giderler.
- Ayıp nedeniyle kullanımdan yoksun kalınan döneme ilişkin zarar.
- Ayıbın yol açtığı ek zararlar bakımından ayrıca kusur değerlendirmesi.
Zamanaşımının İşlemeye Başladığı An
Ayıba ilişkin zamanaşımı kural olarak teslimle işlemeye başlar; gizli ayıplarda dahi başlangıç noktası teslim anıdır, ayıbın sonradan fark edilmesi süreyi baştan başlatmaz. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hallerde ise kısa süreden yararlanılamayacağı kabul edilir. Bu istisna ileri sürülüyorsa, gizlemeye ilişkin somut olgunun dilekçede gösterilmesi gerekir; soyut iddia sonuç doğurmaz.
Hesap Dosyasını Hazırlarken
- Sözleşme, teklif ve teknik şartname edimin kararlaştırılan niteliğini ortaya koyacak biçimde bir araya getirilir.
- Teslim tutanağı ve varsa kabul beyanının tarihi belirlenir.
- Ayıp ihbarının yapıldığı kanal ve tarih belgelenir.
- Onarım faturaları ve piyasa değerine ilişkin karşılaştırmalı veriler eklenir.
- Belirsiz alacak davası ile kısmi dava tercihi, faiz başlangıcı gözetilerek kararlaştırılır.
Dava Türü Seçiminin Süreye Etkisi
Talep tutarı bilirkişi incelemesine bağlıysa belirsiz alacak davası tercih edilebilir; bu durumda zamanaşımı tüm alacak için kesilir. Kısmi dava tercih edildiğinde ise dava dışı kalan bölüm bakımından zamanaşımı işlemeye devam eder ve ıslah aşamasında karşı taraf bu savunmayı ileri sürebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, esas hakkında haklı çıkan tarafın talebinin bir bölümünü bu nedenle alamamasıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan değiştirdiğinden, belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme alınması önerilir.