Sözleşmeye aykırılık iddiasında sonucu belirleyen şey çoğu zaman haklılık duygusu değil, ihlalin hangi belgeyle ve nerede ispatlanabildiğidir. Aynı olgu, yanlış mahkemede ve geç açılan bir davada tamamen farklı sonuç verir. Bu rehber, ispat ile yetki tercihinin birbirini nasıl etkilediğine odaklanır.
Yetki Seçeneği Bir Strateji Kalemidir
Kural olarak dava davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır; sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de seçenek olarak gündeme gelir. HMK düzeninde bu seçim, yalnızca mesafe meselesi değildir: tanıkların, teslim kayıtlarının ve keşif konusu yerin bulunduğu yer, delil toplama hızını doğrudan etkiler. Taraflar tacir ise yetki sözleşmesi yapılabilirken, tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kaynaklı koruyucu düzen devreye girer ve serbestlik daralır.
İhlali Belgeye Dönüştürmek
Sözleşme ihlali davalarında en zayıf halka, tarafların yazışmayı gayriresmî kanalda yürütmüş olmasıdır. İhtar çekilmemişse temerrüdün doğduğu an tartışmalı hâle gelir; teslim tutanağı yoksa ayıbın ne zaman ortaya çıktığı belirsizleşir. Bu nedenle dava öncesinde şu ayrım yapılmalıdır: hangi belge borcun varlığını, hangisi ihlalin gerçekleştiğini, hangisi zararın miktarını gösteriyor.
Delil Listesinin Kurulması
- Sözleşme metni ve varsa ek protokollerin imzalı nüshaları
- İhtarname, teslim ve tesellüm belgeleri, kabul yazıları
- Ödeme akışını gösteren banka kayıtları
- Karşı tarafın ihlali kabul eder nitelikteki yazışmaları
- Zararın hesabına esas olacak fatura ve maliyet belgeleri
Zamanaşımı: Sessizce İşleyen Takvim
TBK düzeninde alacaklar için öngörülen genel zamanaşımı süresi uzun görünse de, kimi ilişki türleri için özel ve daha kısa süreler öngörülmüştür. Bu ayrımın gözden kaçması, dosyanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasına yol açar. Ayrıca zamanaşımının ne zaman kesildiği ya da durduğu, ihtarın ve kısmi ödemelerin tarihine bağlıdır. Görüşmelerin uzaması sürenin durduğu anlamına gelmez; bu, uygulamada en çok pişmanlık doğuran yanılgıdır.
Dava Öncesi Zorunlu Adımların Etkisi
Bazı uyuşmazlık türlerinde dava açılmadan önce tamamlanması gereken aşamalar vardır. Bu aşamanın atlanması davanın usulden sonuçlanmasına yol açar; tamamlanması ise takvim üzerinde ek bir kalem oluşturur. Bu nedenle süre planı kurulurken sadece dava açma tarihi değil, ön aşamaların başlangıç ve bitiş tarihleri de aynı tabloya yazılmalıdır.
Bu metin genel bir çerçeve sunar. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği hem yetkiyi hem süreyi değiştirebileceğinden, dava kararı öncesinde sözleşme metninin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.